جمهوریت – تحریریه بین الملل – سیده مرضیه سادات رسول : با فعال شدن مکانیزم ماشه و بازگشت تمامی تحریمهای شورای امنیت علیه ایران، فضای سیاسی و اقتصادی کشور وارد مرحلهای تازه از فشار و محدودیت شد. این رخداد صرفاً یک تحول حقوقی در نظام بینالملل نیست بلکه واقعیتی است که بلافاصله خود را در نرخ ارز، قیمت کالاهای اساسی و دسترسی مردم به دارو و خدمات نشان میدهد. بنابراین پرسش اصلی این است که در برابر چنین فشار سازمان یافتهای، بهترین پاسخ در سطح سیاستگذاری چیست؟
از منظر نظریههای روابط بینالملل، تحریمها در دسته ابزارهای اجبار غیرنظامی تعریف میشوند. منطق اصلی این ابزارها افزایش هزینههای داخلی برای حاکمیت از طریق فشار بر جامعه است تا نهایتاً نظام سیاسی وادار به تغییر رفتار شود. این یعنی میدان اصلی تحریمها نه در سطوح دیپلماتیک بلکه در زندگی روزمره مردم شکل میگیرد. اگر فشار اقتصادی به کاهش مشروعیت و فرسایش اعتماد عمومی منجر شود، تحریمها به هدف خود میرسند. برعکس، اگر دولت بتواند با حمایتهای اجتماعی و سرمایهگذاری داخلی این فشار را مهار کند، حلقه اثرگذاری تحریمها تضعیف خواهد شد.
در این چارچوب سه محور سیاستی قابل طرح است. نخست، حمایت معیشتی هدفمند از اقشار آسیبپذیر است که تجربه کشورهایی مانند کوبا و ونزوئلا نشان داده است ضامن اصلی بقا و ثبات در شرایط تحریم محسوب میشود. بستههای نقدی و کالایی، کنترل تورم و تضمین دسترسی به دارو و کالاهای حیاتی در ایران نیز فوریت مطلق دارد. دوم، تقویت سرمایه اجتماعی است. از منظر جامعهشناسی سیاسی، اعتماد عمومی و احساس مشارکت مردم در تصمیمگیریها میتواند به مقاومتی پایدار در برابر فشار خارجی تبدیل شود. در صورتی که مردم حس کنند در مرکز توجه سیاستها قرار دارند، همراهی آنان با ساختار سیاسی افزایش مییابد و تحریمها ناکام میماند. سوم، توجه به تابآوری ساختاری است. در ادبیات حکمرانی و امنیت انسانی، تابآوری بر توان جامعه برای جذب شوک و بازگشت به ثبات تأکید دارد. سرمایهگذاری بر تولید داخلی، آموزش نیروی انسانی و خدمات عمومی همان بنیانی است که ساختارهای مقاومتی در برابر تحریم ایجاد میکند.
فعال شدن مکانیزم ماشه نه تنها عرصه سیاست خارجی را پرمناقشه ساخته بلکه عرصه سیاست داخلی را نیز در برابر آزمونی تاریخی قرار داده است. اگر پاسخ ایران صرفاً بر محور دیپلماسی یا امنیت متمرکز شود، فشار اجتماعی همچنان انباشته خواهد شد. اما اگر مردم به عنوان سرمایهای استراتژیک در مرکز سیاستگذاری قرار گیرند، نه تنها از بروز بیثباتی داخلی جلوگیری میشود بلکه منطق تحریمها نیز بیاثر خواهد شد. تحریمها زمانی شکست میخورند که مردم به جای ابزار فشار، به پایه اصلی سیاستگذاری بدل شوند.
بیشتر بخوانید:
- عضو کمیسیون امنیت ملی: تروئیکای اروپا مکانیسم ماشه را فعال خواهد کرد
- ادعای وال استریت ژورنال درباره رایزنی ایران و اروپا بر سر تمدید مهلت مکانیسم ماشه
- تهدید فعالسازی مکانیزم ماشه؛ ایران در بزنگاه حساس هستهای
- مخالفت رسمی روسیه با مکانیزم ماشه | سد مسکو جلوی اروپا میایستد یا فقط یک بیانیه سیاسی است؟
- روسیه پیشنهاد تمدید مکانیسم ماشه را به شورای امنیت میبرد
- برجام، مکانیسم ماشه و دام کاسبان تحریم
- مکانیسم ماشه فعال شد : بازگشت تحریم های سازمان ملل از ۵ مهر
- فعال شدن مکانیزم ماشه | بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران از ۵ مهر
- هشت روز سرنوشتساز برای ایران در شورای امنیت؛ فرصت آخر برای دیپلماسی یا بازگشت تحریمها؟
- حاجی دلیگانی: خروج از NPT را در صورت فعالسازی مکانیسم ماشه در نظر داریم
- مکانیسم ماشه چیست و چرا دوباره فعال شد؟ همه چیز درباره اسنپبک و بازگشت تحریمهای ایران در سال ۲۰۲۵
