جمهوریت –تحریریه سیاسی – امید امیری زنجانی:
گام تازه مسکو در پرونده هستهای ایران
نمایندگی دائم روسیه در سازمان ملل، با ارسال یادداشتی رسمی و صریح به شورای امنیت، تیر خلاص را به طرح سه کشور اروپایی برای بازگرداندن
تحریمهای شورای امنیت علیه ایران شلیک کرد. مسکو این اقدام را «فاقد مشروعیت»، «بیاثر»، «بدون پایه حقوقی» و «مضر» برای روندهای دیپلماتیک خواند.
روسیه در این نامه یادآور شد که بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ و مفاد برجام، فعالسازی مکانیزم «اسنپبک» یا همان مکانیزم ماشه، تنها زمانی ممکن است که کشور متقاضی، بهعنوان یکی از مشارکتکنندگان در برجام، تمام مراحل حلوفصل اختلافات مندرج در بندهای ۳۶ و ۳۷ توافق را طی کرده باشد.
به گفته مسکو، آلمان، فرانسه و انگلیس نهتنها این مسیر را طی نکردهاند، بلکه با عدم اجرای تعهدات برجامی، بهویژه پس از خروج آمریکا در سال ۲۰۱۸، خود در نقض اساسی برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شریک بودهاند.
آیا مخالفت روسیه میتواند جلوی ماشه را بگیرد؟
در نگاه نخست، این موضع صریح روسیه یک پشتوانه دیپلماتیک مهم برای ایران است؛ یکی از اعضای دائم شورای امنیت آشکارا مشروعیت اقدام اروپا را زیر سؤال برده و پرونده را به سمت جدال حقوقی و سیاسی کشانده است.
اما واقعیت تلخ اینجاست: مکانیزم ماشه از اساس طوری طراحی شده که حتی وتوی اعضای شورای امنیت هم جلوی آن را نمیگیرد.
طبق متن برجام و قطعنامه ۲۲۳۱، اگر یک کشور مشارکتکننده ادعا کند ایران تعهداتش را نقض کرده و درخواست فعالسازی ماشه بدهد، ظرف ۳۰ روز تمام تحریمهای قبلی شورای امنیت بهصورت خودکار بازمیگردند، مگر اینکه شورای امنیت قطعنامهای برای ادامه تعلیق تحریمها صادر کند.
در این حالت، حتی اگر روسیه و چین بخواهند تحریمها تعلیق بماند، باید به چنین قطعنامهای رأی موافق بدهند، و با مخالفت آمریکا یا اروپا، چنین قطعنامهای عملاً شانسی برای تصویب ندارد.
به زبان ساده: مخالفت روسیه، هرچند سیاسی و رسانهای بسیار مهم است، اما از نظر ساختار حقوقی مکانیزم ماشه، قدرت بازدارندگی قطعی ندارد.
چرا مسکو چنین موضعی گرفت؟
روسیه امروز بیش از هر زمان دیگری به ایران بهعنوان شریک راهبردی در برابر جبهه غرب نگاه میکند. هرگونه بازگشت تحریمهای سازمان ملل، نهتنها فشار بر تهران را افزایش میدهد، بلکه میتواند پروژههای مشترک اقتصادی، نظامی و انرژی دو کشور را هم تحت تأثیر قرار دهد.
این موضعگیری، همچنین پیامی غیرمستقیم به اروپا است: اگر در پرونده ایران با آمریکا همراه شوید، مسکو هزینههای دیپلماتیک شما را بالا میبرد. در واقع، مخالفت روسیه همزمان هم حمایت از ایران است و هم بخشی از جنگ بزرگتر دیپلماتیک مسکو با غرب بر سر اوکراین و تحریمهای روسیه.
ایران در میانه بازی حقوقی و فشار سیاسی
تهدید فعالسازی مکانیزم ماشه از سوی اروپا همچنان روی میز است. حمایت لفظی و صریح روسیه میتواند موقعیت ایران را در فضای سیاسی و رسانهای جهان تقویت کند، اما در عمل، تنها یک توافق سیاسی جدید یا تغییر محاسبات اروپا میتواند این تهدید را بهطور واقعی از بین ببرد.
بیانیه مسکو ارزش نمادین و سیاسی بالایی دارد و میتواند در افکار عمومی و مذاکرات به سود ایران استفاده شود. اما نباید فراموش کرد: مکانیزم ماشه، با همه پیچیدگیهایش، بهگونهای نوشته شده که مخالفت حتی یک عضو دائم شورای امنیت هم بهتنهایی قادر به متوقف کردن آن نیست.
به بیان دیگر، سد مسکو مقابل ماشه، بیشتر یک مانع روانی و سیاسی است تا یک قفل آهنین حقوقی.
بیشتر بخوانید:
