جمهوریت –تحریریه اقتصادی – نیلوفر توتونچی:
قیمت کالاها در ایران و جهان
قیمت برنج در ایران حدود ۱.۲۰ دلار به ازای هر کیلوگرم است، در حالی که میانگین قیمت جهانی حدود ۰.۱۰ دلار است؛ یعنی ایرانیان باید ۱۲ برابر بیشتر از متوسط جهانی برای برنج بپردازند. روغن خوراکی در ایران معمولاً ۵ دلار به ازای هر لیتر قیمت دارد، در حالی که میانگین جهانی حدود ۳.۵ دلار است. خودروهای متوسط ایرانی حدود ۲۵ هزار دلار قیمت دارند، در حالی که قیمت متوسط جهانی آن ۱۲ هزار دلار است؛ یعنی بیش از دو برابر گران‌تر از بازار جهانی.
این آمار نشان می‌دهد که اختلاف قیمت‌ها در کالاهای مختلف، از سوخت گرفته تا مواد غذایی و خودرو، بسیار ملموس و اغلب چند برابر میانگین جهانی است. با این حال توجه رسانه‌ای و عمومی بیشتر روی بنزین متمرکز است.
اختلاف دستمزد: یک بحران پنهان
کارگران و کارمندان ایرانی با دستمزدی کمتر از ۱۵۰ دلار در ماه زندگی می‌کنند، در حالی که میانگین جهانی حقوق ماهانه حدود ۲۵۰۰ دلار است. حداقل دستمزد ایرانیان نیز به حدود ۱۲۰ دلار می‌رسد، در حالی که حداقل دستمزد در کشورهای توسعه یافته بیش از ۱۵۰۰ دلار است. این اختلاف شدید قدرت خرید، فشار اقتصادی روزمره بر مردم و کاهش کیفیت زندگی را نشان می‌دهد. با این حال، حساسیت عمومی و رسانه‌ای نسبت به دستمزد پایین بسیار کمتر از بنزین ارزان است.
چرا بنزین حساسیت بیشتری ایجاد می‌کند؟
دلایل این تفاوت نگاه شامل موارد زیر است:
1. قابل رؤیت بودن کالا: صف‌های بنزین و کامیون‌های حامل سوخت قاچاق تصویر و ویدئو دارند، بنابراین واکنش فوری و عمومی را برمی‌انگیزند. در مقابل، دستمزد پایین تأثیر پراکنده و بلندمدت دارد و کمتر احساس می‌شود.
2. انگیزه مالی فوری: قیمت بنزین در ایران حدود ۳ سنت به ازای هر لیتر است و در کشورهای همسایه چند ده برابر گران‌تر است، بنابراین انگیزه قاچاق بسیار بالا است. برنج و کالاهای اساسی دیگر، به دلیل هزینه حمل، تعرفه و کنترل‌های مرزی، قاچاق چندانی ندارند.
3. محاسبه ساده: اختلاف قیمت یک لیتر بنزین یا کیلوگرم برنج به راحتی قابل مشاهده و مقایسه است، اما اختلاف دستمزد نیازمند محاسبه قدرت خرید، نرخ ارز و تورم است که پیچیده‌تر است.
چرا کالاهای دیگر نیز چند برابر قیمت جهانی عرضه می‌شوند؟
• خودرو: تعرفه‌های سنگین و محدودیت واردات باعث شده تا قیمت خودرو در ایران بیش از دو برابر قیمت جهانی باشد.
• روغن خوراکی و برنج: سیاست‌های وارداتی، کنترل‌های بازار و نرخ ارز باعث شده ایرانیان چند برابر میانگین جهانی برای این کالاها هزینه کنند.
• نرخ ارز و تحریم‌ها: هزینه تأمین قطعات وارداتی و تغییرات نرخ ارز، قیمت نهایی کالاها را افزایش می‌دهد.
نگرش عمومی نسبت به اختلاف قیمت بنزین و بی‌توجهی نسبت به اختلاف دستمزد، ریشه در قابلیت رؤیت، سرعت تأثیر و پیچیدگی اقتصادی دارد. بنزین کالایی است که سریعاً ملموس، قابل قاچاق و رسانه‌ساز است، در حالی که دستمزد پایین مسئله‌ای ساختاری و بلندمدت است که نیازمند اصلاحات عمیق اقتصادی است.
پیشنهادات سیاستی:
1. اصلاح هدفمند یارانه‌ها و تخصیص آن به اقشار کم‌درآمد به جای قیمت‌گذاری عمومی کالاها.
2. تقویت کنترل مرزها و کاهش قاچاق سوخت.
3. بازنگری در تعرفه‌ها و سیاست‌های وارداتی برای کاهش قیمت خودرو و کالاهای اساسی.
4. افزایش دستمزد حقیقی از طریق رشد تولید، کنترل تورم و حمایت از نیروی کار.
بیشتر بخوانید:
