جمهوریت – تحریریه اجتماعی- زهرا مرندی:
آمارهای بزرگ، پرسشهای بزرگتر
در سالهای اخیر، تقریباً هیچ موضوع اقتصادی به اندازه «یارانه» و «کالابرگ» با زندگی روزمره مردم گره نخورده است. دولتهای مختلف، با وجود تفاوت در رویکرد و شعار، در یک ادعا مشترک بودهاند:
«یارانه به همه یا تقریباً همه مردم پرداخت میشود.»
در مقطعی اعلام شد بیش از ۸۲ میلیون نفر یارانه نقدی دریافت میکنند؛ عددی که عملاً معادل کل جمعیت کشور بود. با آغاز طرح کالابرگ الکترونیکی نیز دوباره گفته شد که ۸۰ میلیون نفر در ۹ دهک درآمدی مشمول این حمایت هستند.
اما تجربه زیسته جامعه، تصویر دیگری ارائه میدهد.
گفتوگو با مردم در مترو، صف نانوایی، فروشگاهها و حتی شبکههای اجتماعی، یک گزاره تکرارشونده دارد:
«ما نه یارانه میگیریم، نه کالابرگ.»
این شکاف میان آمار رسمی و ادراک عمومی، به یک مسئله اجتماعی تبدیل شده است؛ مسئلهای که صرفاً اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً به اعتماد عمومی گره خورده است.
دهکبندی؛ فرمولی که هیچکس آن را نمیفهمد
دولت میگوید مبنای پرداخت یارانه و کالابرگ، «دهکبندی درآمدی» است. بر اساس این تقسیمبندی، تنها دهک دهم از دریافت یارانه حذف شده و ۹ دهک دیگر مشمولاند.
اما مسئله اینجاست:
تقریباً هیچ شهروندی نمیداند دقیقاً چرا در دهک خاصی قرار گرفته است.
کارمندی با حقوق متوسط که اجارهنشین است، از قطع یارانهاش میگوید؛
بازنشستهای که تنها منبع درآمدش حقوق حداقلی است، کالابرگ دریافت نکرده؛
خانواری که هیچ دارایی قابل توجهی ندارد، ناگهان «پردرآمد» تشخیص داده شده است.
در مقابل، گزارشهای غیررسمی از باقیماندن یارانه برخی خانوارهای برخوردار نیز شنیده میشود. این تناقضها، اعتبار نظام دهکبندی را زیر سؤال برده است.
دولت چه میگوید؟
مسئولان دولتی در توضیح این وضعیت، معمولاً به چند محور تکراری اشاره میکنند:
• اطلاعات بانکی و مالیاتی
• گردش حساب
• مالکیت خودرو یا ملک
• سفرهای خارجی
• تجمیع دادههای رفاهی
به گفته یکی از مسئولان حوزه رفاه اجتماعی:
«ممکن است فردی درآمد ماهانه بالایی نداشته باشد، اما بر اساس مجموع شاخصها در دهکهای بالا قرار بگیرد.»
اما همین توضیح، پرسش تازهای ایجاد میکند:
آیا داشتن یک خودروی معمولی یا گردش حسابی که الزاماً نشانه درآمد نیست، باید به حذف کامل حمایت معیشتی منجر شود؟
کالابرگ؛ طرحی حمایتی یا منبع ابهام جدید؟
کالابرگ الکترونیکی قرار بود پاسخی باشد به تبعات حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت کالاهای اساسی. وعده داده شد که با این ابزار، امنیت غذایی اقشار متوسط و ضعیف حفظ شود.
اما در عمل، اجرای این طرح نیز با همان مشکل قدیمی مواجه شد:
ابهام در مشمولان.
بسیاری از شهروندان میگویند:
• پیامک دریافت نکردهاند
• اعتبار کالابرگ برایشان فعال نشده
• یا پس از مدتی، بدون توضیح حذف شدهاند
در حالی که آمارهای رسمی، همچنان از پوشش دهها میلیون نفر سخن میگوید.
مشکل اصلی: «آمار تجمیعی» بهجای «تجربه واقعی»
به اعتقاد کارشناسان، یکی از ریشههای این تناقض، نوع ارائه آمار از سوی دولت است.
دولت معمولاً میگوید:
«در مجموع، این تعداد نفر مشمول هستند.»
اما نمیگوید:
• چند میلیون نفر هیچگاه دریافت نکردهاند
• چند میلیون نفر حذف شدهاند
• چند میلیون نفر مشمولاند اما دسترسی عملی ندارند
یک اقتصاددان در گفتوگو با جمهوریت میگوید:
«وقتی آمار بهصورت کلی و تجمیعی اعلام میشود، حذفشدگان دیده نمیشوند. در حالی که برای همان خانوار حذفشده، مسئله کاملاً عینی و معیشتی است.»
پیامد اجتماعی: فرسایش اعتماد عمومی
یارانه و کالابرگ فقط ابزار اقتصادی نیستند؛
نماد رابطه دولت و مردماند.
وقتی دولت از پوشش حداکثری سخن میگوید، اما مردم در زندگی روزمره خلاف آن را تجربه میکنند، نتیجه چیزی جز بیاعتمادی نیست.
این بیاعتمادی، خود را در قالبهایی نشان میدهد:
• بدبینی به آمار رسمی
• افزایش احساس نابرابری
• شکلگیری این تصور که «حمایتها عادلانه نیست»
و این دقیقاً همان نقطهای است که یک سیاست حمایتی، به ضد خود تبدیل میشود.
راهحل چیست؟
کارشناسان چند راهکار مشخص را پیشنهاد میکنند:
1. شفافسازی معیارهای دهکبندی
2. امکان اعتراض مؤثر و پاسخگویی واقعی
3. اعلام آمار تفکیکی حذفشدگان و اضافهشدگان
4. بازبینی دورهای اطلاعات خانوارها
5. تفکیک «دارایی اسمی» از «توان معیشتی واقعی»
به باور تحلیلگران، تا زمانی که مردم ندانند چرا حذف شدهاند، هیچ آماری قانعکننده نخواهد بود.
دولت میگوید یارانه و کالابرگ به اکثریت مردم میرسد؛
مردم میگویند بسیاری از ما چیزی دریافت نمیکنیم.
این شکاف، صرفاً اختلاف عدد نیست؛
نشانه فاصله میان تصمیمگیری پشت میزها و واقعیت کف جامعه است.
اگر سیاست یارانهای قرار است ابزار حمایت باشد،
پیش از هر چیز باید شفاف، قابل فهم و قابل اعتماد باشد؛
وگرنه حتی بزرگترین اعداد هم نمیتوانند قانعکننده باشند.
- پزشکیان! فیلترینگ برای مردم، اینترنت آزاد برای خواص | این بود عدالتِ وعدهها؟»
- ضرغامی: فیلترینگ کمکی به حل مسائل نمیکند
- «لوکیشنگیت | رسوایی دیجیتال ستار هاشمی و واقعیت تلخ اینترنت طبقاتی در ایران»
- دستور پزشکیان برای سیاه کردن سیمکارتهای سفید
- ناگفته های جنگ با اسرائیل از زبان پاکپور فرمانده کل سپاه
- سرنوشت سهمیههای ذخیره شده در کارت سوخت با سهنرخی شدن بنزین
- بنزین در ایران؛ از کوپن تا کارت سوخت / روایت ۴ دهه قیمتگذاری و آینده سیاستهای مصرف
