جمهوریت –تحریریه سیاسی- کاوه برومندی:
بخش اول: لوکیشنگیت چیست و چرا به یک رسوایی تبدیل شد؟
چند روز پس از آپدیت جدید پلتفرم X، قابلیتی فعال شد که در پروفایل کاربران نشان میداد حساب از کدام کشور اداره میشود. این قابلیت در نگاه اول ساده و بیخطر به نظر میرسید، اما در ایران به سرعت تبدیل به یک زلزله سیاسی – رسانهای شد.
کاربران با بررسی پروفایل برخی مسئولان، از جمله ستار هاشمی – وزیر ارتباطات، با واقعیتی شوکهکننده روبرو شدند:
آنها با اینترنت معمولی مردم وارد شبکه اجتماعی نمیشوند. آنها از اینترنت بدون فیلتر و با سیمکارت سفید متصلاند.
اتفاق عجیبتر زمانی رخ داد که در پروفایل ستار هاشمی نوشته شده بود:
Account based in: Iran
اما چند ساعت بعد، پس از انتشار گسترده این تصویر، ناگهان لوکیشن حساب او تغییر کرد به:
Account based in: West Asia
این تغییر مکان جغرافیایی دیجیتال، نه تنها یک حرکت دفاعی خام بود، بلکه نشانهای آشکار از پنهانکاری و تلاش آشکار برای گمکردن رد پای اینترنت ویژه مسئولان.
بخش دوم: ستار هاشمی چرا لوکیشن را تغییر داد؟
۱) برای پنهان کردن اینکه با آیپی ایران و اینترنت بدون فیلتر وارد X میشود.
۲) برای جلوگیری از رسوایی در مورد «سیمکارت سفید».
۳) برای اینکه تصویری مصنوعی از شفافیت و عدالت دیجیتال ارائه کند.
4) برای جلوگیری از فشار رسانهای و مطالبهگری اجتماعی.
اما سؤال اینجاست: وزیری که باید نماینده شفافیت، عدالت و پاسخگویی باشد، چرا از یک قابلیت ساده شبکه اجتماعی میترسد؟
پاسخ روشن است:
زیرا دوگانگی گفتار و رفتار در حوزه اینترنت ایران به سطح بیسابقهای رسیده و مردم بیش از هر time دیگری نسبت به ریاکاری مسئولان حساس شدهاند.
بخش سوم: سیمکارت سفید چیست و چرا نشانه تبعیض سیستماتیک است؟
«سیمکارت سفید» نام غیررسمی سیمکارتهایی است که:
• به نام افراد یا نهادهای خاص صادر میشود
• اطلاعات مالک ثبت نمیشود
• خارج از سیستم نظارتی رگولاتوری است
• دارای اینترنت بدون فیلتر و دسترسی ویژه است
• بر خلاف مردم عادی، محدودیتهای رایج (فیلتر–تحریم–کاهش سرعت) شامل آن نمیشود
این سیمکارتها طی سالهای اخیر برای مدیران دولتی، نمایندگان مجلس، برخی مسئولان امنیتی و تعدادی از فعالان خاص صادر شده است.
سوال اساسی اینجاست:
چگونه کسانی که خود دارندگان اینترنت آزاد و ویژهاند، میتوانند درباره فیلترینگ برای مردم تصمیمگیری کنند؟
این همان نقطهای است که اعتماد عمومی را به شدت تخریب کرده است.
بخش چهارم: ریاکاری مسئولان؛ دفاع از فیلتر برای مردم، اینترنت آزاد برای خود
رفتار ستار هاشمی تنها یک نمونه از موج بزرگتر دوگانهزیستی دیجیتال در ایران است. بسیاری از مسئولانی که:
• از فیلترینگ دفاع کردهاند
• اینترنت آزاد را «تهدید امنیتی» نامیدهاند
• شبکههای خارجی را «ابزار جنگ نرم» معرفی کردهاند
امروز شناخته شدهاند که:
• با اینترنت آزاد فعالیت میکنند
• از خطوط اختصاصی استفاده میکنند
• به اپلیکیشنهای فیلتر نشده دسترسی دارند
• کانالهای رسمی خود را در پلتفرمهای مسدود شده مدیریت میکنند
این همان شکاف عمیق مشروعیت دیجیتال است.
چیـزی که مردم را عصبانیتر میکند این نیست که مسئولان از اینترنت استفاده میکنند؛
بلکه این است که برای مردم میبندند، برای خود باز میگذارند.
بخش پنجم: ستار هاشمی و مسئولیتزدایی در عصر شفافیت
رفتار پنهانکارانه ستار هاشمی پیش از هر چیز نشان میدهد که:
مسئولان هنوز تصور میکنند فضای مجازی همان دهه ۸۰ است؛ قابل پنهان کردن و قابل سانسور.
اما اکنون:
• کوچکترین تغییر پروفایل دیده میشود
• عامه مردم متخصص تحلیل داده شدهاند
• کاربران نقش یک اتاق فکر بزرگ را ایفا میکنند
• هیچ سانسوری کامل نیست
• و هیچ رفتاری از چشم جامعه پنهان نمیماند
تغییر لوکیشن، از خود عمل استفاده از سیمکارت سفید مهمتر شد.
چون برای افکار عمومی ثابت کرد:
این یک اشتباه فنی یا یک تسهیلات اداری نبود؛ یک پنهانکاری آگاهانه بود.
بخش ششم: تناقضهای آشکار در رفتار دولت و وزارت ارتباطات
۱. دفاع از فیلترینگ – استفاده از اینترنت آزاد
وزارت ارتباطات در چند سال اخیر بارها اعلام کرده:
• فیلترینگ لازم است
• شرایط اضطراری است
• دسترسی آزاد نیازمند چارچوب است
اما همان مدیران بهصورت دائمی در X، اینستاگرام و سایر پلتفرمهای فیلترشده فعالیت میکنند.
۲. تبلیغ اینترنت طبقاتی، انکار اینترنت طبقاتی
بارها گفتهاند:
• «اینترنت طبقاتی وجود ندارد»
• «اختلاف سرعت و کیفیت بیمعنی است»
اما در عمل، اینترنت نهادهای خاص:
• فیلتر نیست
• قطع نمیشود
• محدودیت حجمی ندارد
• با اختلال مواجه نمیشود
۳. شعار شفافیت – عمل پنهانکاری
از یک سو شعار «شفافیت در مدیریت دیجیتال» داده میشود،
از سوی دیگر، وقتی یک قابلیت ساده لوکیشن فعال میشود، اولین واکنش مسئولان گریز است، نه توضیح.
بخش هفتم: بحران اعتماد دیجیتال
یکی از پیامدهای اصلی رسوایی لوکیشنگیت، کاهش شدید اعتماد عمومی به سیاستگذاری در حوزه اینترنت است. مردم سالهاست با مشکلات زیر دست و پنجه نرم میکنند:
• فیلترینگ گسترده
• کاهش سرعت
• قطعهای مکرر
• اختلالهای سراسری
• دسترسی محدود به پلتفرمهای جهانی
• افزایش هزینهها
• محدودیت در تجارت آنلاین
در حالی که مسئولانی مانند ستار هاشمی، بدون هیچکدام از این محدودیتها از اینترنت ویژه استفاده میکنند.
آیا میتوان به سیاستگذاری در این فضا اعتماد کرد؟
پاسخ جامعه روشن است: نه.
بخش هشتم: مقایسه با جهان – وقتی مسئولان پاسخگو هستند
در بسیاری از کشورهای دنیا اگر یک مسئول:
• از امکانات ویژه استفاده کند
• بخواهد منبع اتصال خود را پنهان کند
• دسترسی متفاوتی نسبت به مردم داشته باشد
با خشم رسانهها و پارلمان روبرو میشود.
اما در ایران به جای پاسخگویی:
• لوکیشن عوض میشود
• انکار میشود
• خبرنگاران متهم میشوند
• مردم بیسواد یا هیجانی نامیده میشوند
این باعث شده شکاف میان حاکمیت و جامعه در حوزه دیجیتال به اوج برسد.
بخش نهم: چرا لوکیشنگیت مهمتر از یک اشتباه فردی است؟
زیرا:
۱) ریشههای تبعیض سیستماتیک را افشا میکند
۲) سیاست ایرانسوز فیلترینگ را بیاعتبار میکند
۳) نفاق دیجیتال را برملا میسازد
۴) نشان میدهد تصمیمگیران از محدودیتهایی که برای مردم ایجاد کردهاند بیخبرند
۵) ثابت میکند سیستم از شفافیت میگریزد
و از همه مهمتر:
این رسوایی نشان داد دولت در موضوع اینترنت چیزی را از مردم پنهان میکند.
بخش دهم: چرا مردم خشمگیناند؟
• زیرا اینترنت نان بسیاری از مردم است.
• زیرا کسبوکارها زیر بار فیلتر له شدهاند.
• زیرا جوانان برای سادهترین فعالیتها باید از VPN استفاده کنند.
• زیرا معلمان، دانشجویان، پزشکان و پژوهشگران در مضیقهاند.
• زیرا هر روز یک شبکه جدید فیلتر میشود.
• زیرا مسئولانی که فیلتر میکنند، خودشان فیلتر ندارند!
بخش یازدهم: نتیجهگیری – ستار هاشمی باید پاسخ دهد، نه اینکه لوکیشن عوض کند
این گزارش یک مطالبه روشن دارد:
مسئولانی که از سیمکارت سفید و اینترنت آزاد استفاده میکنند باید رسماً به مردم توضیح دهند.
ستار هاشمی باید شفاف بگوید:
• آیا از اینترنت بدون فیلتر استفاده میکند؟
• چرا لوکیشن حساب خود را تغییر داد؟
• چرا درباره اینترنت طبقاتی شفافسازی نمیکند؟
• چرا مردم باید محدود باشند اما مسئولان نه؟
تا زمانی که این پاسخها داده نشود،
هر شعار عدالت دیجیتال
هر ادعای شفافیت
و هر سخن از دسترسی برابر
تنها یک نمایش سیاسی خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
