جمهوریت – تحریریه اجتماعی-
علی محمد یادگاری :
پزشکان قلابی؛ پدیدهای قدیمی با چهرهای تازه
پدیده «پزشک قلابی» در ایران و بسیاری از کشورهای جهان سابقهای طولانی دارد. از عطاریهایی که داروهای دستساز میفروختند تا افرادی که بدون تحصیلات، خود را متخصص جا میزدند؛ همه بخشی از تاریخچه درمانهای غیرعلمی و زیرزمینی هستند. اما آنچه امروز این معضل را به یک بحران اجتماعی تبدیل کرده، ترکیب خطرناک ناآگاهی، فضای مجازی و بینظمی نظارتی است.
فضای مجازی، مخصوصاً اینستاگرام که به ویترین اصلی تبلیغات حوزه زیبایی و سلامت تبدیل شده، شرایطی فراهم کرده که مرز میان پزشک واقعی و پزشک قلابی برای بسیاری از کاربران کاملاً مخدوش شود. مخاطبی که روزانه ساعتها در شبکههای اجتماعی وقت میگذراند، وقتی با ظاهر آراسته، نورپردازی حرفهای، تجهیزات جذاب و تصاویر تبلیغاتی وسوسهکننده مواجه میشود، به راحتی باور میکند که با یک متخصص باتجربه طرف است؛ در حالی که پشت بسیاری از این صفحات، افرادی با یک دیپلم، دورههای کوتاهمدت، یا حتی بدون هیچ سابقه درمانی قرار دارند.
از مطبهای زیرزمینی تا اتاقهای آرایشگاه
مسیر ورود پزشکان قلابی به عرصه درمان، با انگیزههای اقتصادی آغاز میشود. بازار پرسود جراحی زیبایی، پوست، مو و لاغری، آنقدر گسترده است که حتی افراد فاقد صلاحیت را هم وسوسه میکند. با هزینهای اندک میتوان یک اتاق را به ظاهر «مطب» تبدیل کرد، چند دستگاه اجارهای آورد و عکسهای تبلیغاتی حرفهای تولید کرد. همین نمایش ظاهری کافی است تا برخی کاربران، فریب بخورند.
در سالهای اخیر، گزارشهای متعدد از تزریق ژل و بوتاکس در آرایشگاهها، کشیدن دندان در منازل، جراحیهای کوچک در انباریها و حتی دارودرمانی توسط افراد فاقد صلاحیت منتشر شده است. بخشی از این گزارشها هرگز رسمی نمیشوند؛ زیرا بسیاری از قربانیان حاضر به افشاگری نیستند یا از ترس پیگیریهای قانونی سکوت میکنند.
هشدار جدی پلیس فتا: سلامت خود را به اینستاگرام نسپارید
براساس آخرین هشدارهای پلیس فتا تهران، ابعاد این بحران به شکل نگرانکنندهای در حال گسترش است. رئیس پلیس فتا چندی پیش اعلام کرد:
• در چند ماه گذشته بیش از ۳۰۰ صفحه اینستاگرامی حوزه درمان و زیبایی بررسی شده است.
• از این میان، ۶۰ صفحه با دستور قضایی مسدود شدهاند.
• بسیاری از این افراد پزشک نیستند و عمدتاً دلالانی هستند که بیماران را به مطبهای زیرزمینی منتقل میکنند.
• یکی از موارد عجیب کشفشده مربوط به فردی با مدرک دیپلم بود که دو سوم دندانهای یک بیمار را کشیده و باعث آسیب جدی به او شده است.
این آمارها نشان میدهد ما با یک مشکل پراکنده یا کوچک روبهرو نیستیم؛ بلکه با یک بازار گسترده غیرقانونی مواجهیم که در سکوت نظارتی رشد کرده است.
اینستاگرام؛ موتور محرک پزشکان تقلبی
فضای مجازی بهویژه اینستاگرام، بستری ایدهآل برای افراد سودجوست. چرا؟
۱. الگوریتمهای وایرالساز
کافی است یک ویدئوی ۱۵ ثانیهای از یک تزریق ساده یا یک «تغییر چهره» منتشر شود؛ الگوریتمهای اینستاگرام آن را وایرال میکنند. این دیدهشدن، برای فردی که هیچ صلاحیتی ندارد، تبدیل به سرمایهای بزرگ میشود که میتواند با آن اعتماد کاربران ناآگاه را جلب کند.
2. نبود شناسنامه حرفهای
در فضای مجازی، هر کسی میتواند خود را «دکتر»، «استاد»، «متخصص پوست» یا «مشاور سلامت» معرفی کند. نبود سازوکار احراز هویت حرفهای در شبکههای اجتماعی باعث شده عنوان «دکتر» بسیار ارزان و آسان در دسترس باشد.
3. فریبپذیری کاربران
کاربران معمولاً ظاهر صفحه را ملاک قرار میدهند:
• تعداد فالوئر
• کیفیت عکسها
• تجهیزات نمایشدادهشده
• تعریف و تمجیدهای ساختگی
این عناصر ظاهری جایگزین مدرک، تخصص و سابقه درمانی میشود.
4. بازار پرسود حوزه زیبایی
جراحیهای زیبایی، تزریقات پوستی، لاغری و درمانهای سریع، بازاری چند هزار میلیاردی است. همین سود بالا، افراد فاقد صلاحیت را وارد این عرصه میکند.
کسب درآمد میلیاردی از جان مردم
افزایش پزشکان تقلبی باعث شده بازار بزرگی از خدمات جعلی و خطرناک شکل بگیرد. افرادی که بدون دانش پزشکی، صرفاً با تقلید از پزشکان واقعی و مشاهده چند ویدئو، اقدام به مواردی چون:
• تزریق ژل و بوتاکس
• لیفت صورت
• حلزوندرمانی
• کشیدن و ترمیم دندان
• پاککردن تتو
• جراحیهای غیرمجازی
• درمانهای گیاهی خطرناک
• لاغری با دستگاههای غیرمجاز
میکنند. این کارها گاه باعث نابینایی، عفونتهای شدید، تخریب بافت، خونریزی، یا حتی مرگ شده است.
نمونههای واقعی و تکاندهنده
در گزارشهای منتشرشده، موارد زیر دیده شده:
• مرگ دختری جوان پس از تزریق چربی توسط فردی که مدرکش تنها «دوره آرایشگری» بود.
• نابینایی یک زن به دلیل تزریق فیلر توسط تکنسین غیرمجاز.
• تخریب کامل دندانهای یک بیمار توسط فرد دیپلمه در جنوب تهران.
• آلودهشدن دهها نفر به بیماری پوستی پس از مراجعه به «کلینیک زیرزمینی زیبایی».
این موارد فقط گوشهای از واقعیت است؛ بسیاری از حادثهها هیچگاه رسانهای نمیشوند.
مسئولیت بزرگ وزارت بهداشت و پلیس
پدیده پزشکان تقلبی بیش از هر چیز نتیجه ضعف نظارتی است. وزارت بهداشت و پلیس فتا وظایف مهمی دارند که تاکنون بهصورت کامل اجرا نشده است. در این زمینه نکاتی مهم قابل ذکر است:
وزارت بهداشت باید:
• سامانهای شفاف برای استعلام هویت پزشکان ارائه دهد.
• با مراکز غیرمجاز به شدت برخورد کند.
• شکایات مردمی را سریع و بدون بروکراسی بررسی کند.
• حضور پزشکان واقعی در فضای مجازی را تسهیل کند تا مردم به منابع معتبر دسترسی داشته باشند.
پلیس فتا باید:
• صفحههای مشکوک را پایش کند.
• دلالان فضای مجازی را شناسایی و دستگیر کند.
• با همکاری قوه قضاییه جرمانگاری مؤثرتری ایجاد کند.
• درباره خطر پزشکان قلابی به مردم آموزش گسترده دهد.
چرا مردم به پزشکان قلابی مراجعه میکنند؟
این سؤال مهمترین بخش ماجراست. چند دلیل اصلی:
۱. هزینههای سنگین درمان
وقتی تزریق ژل در کلینیک معتبر ۵ تا ۱۵ میلیون تومان است و فردی در اینستاگرام همان خدمت را «۷۵۰ هزار تومان» تبلیغ میکند، بسیاری از افراد طبقه متوسط وسوسه میشوند.
2. اعتماد به ظاهر و تبلیغات
مردم به راحتی تحت تأثیر قبل و بعدهای ساختگی، فیلترهای زیبایی، ویدئوهای کوتاه و ادعاهای عجیب قرار میگیرند.
3. تمایل به راهحل سریع
جملههایی مثل:
• «تضمینی!»
• «بدون درد!»
• «در ۲۴ ساعت نتیجه بگیر!»
• «ارزانتر از همه جا!»
برای کاربران جذاب است.
4. رواج فرهنگ سلبریتیمحور
پزشکان اینستاگرامی اغلب لباسهای خاص، جلوههای بصری جذاب، دیالوگهای سرگرمکننده و استایل سلبریتیگونه دارند. مردم ناخودآگاه این ظاهر را با تخصص اشتباه میگیرند.
راهکارهای کاهش خطر
برای مقابله با پزشکان قلابی، چند راهکار ضروری است:
۱. آموزش عمومی
مردم باید بدانند که درمان و پزشکی نه شوخی است و نه سرگرمی تصویری برای اینستاگرام.
۲. تقویت سامانههای استعلام
وزارت بهداشت باید امکان استعلام فوری نام، شماره نظام پزشکی و تخصص را فراهم کند.
۳. برخورد قضایی شدید
افرادی که جان مردم را به خطر میاندازند، باید طبق قانون به اتهام فریب، کلاهبرداری و تهدید سلامت عمومی مجازات شوند.
۴. مسدودسازی سریع صفحات متخلف
پلیس فتا باید امکان حذف فوری صفحات خطرناک را فراهم کند تا از ادامه فعالیت آنها جلوگیری شود.
۵. فرهنگسازی برای مراجعه به مراکز معتبر
مردم باید بدانند پزشک واقعی نیازی به زرقوبرق مجازی و هشتگهای تبلیغاتی ندارد.
آینده نگرانکننده بدون مداخله جدی
اگر نظارتها جدیتر نشود، پزشکان قلابی با ابزارهای نوین مانند هوش مصنوعی، تصاویر ساختگی، روباتهای تبلیغاتی و فالوئرهای جعلی، قدرت بیشتری پیدا خواهند کرد. این مسئله میتواند سلامت جامعه را به بحرانی جدی تبدیل کند؛ بحرانی که هزینه درمان آن بسیار بیشتر از پیشگیری خواهد بود.
پزشکان قلابی همیشه وجود داشتهاند؛ اما فضای مجازی آنها را از کوچههای فرعی به وسط میدان آورده است. امروز با یک گوشی هوشمند، نورپردازی مناسب و چند تکنیک تبلیغاتی، هر کسی میتواند خود را «دکتر اینستاگرامی» جا بزند. اینجاست که نقش وزارت بهداشت، پلیس و پلیس فتا اهمیت دوچندان پیدا میکند. جان مردم، ارزشمندتر از آن است که قربانی زرقوبرق مجازی شود.
- «پزشکیان! فیلترینگ برای مردم، اینترنت آزاد برای خواص | این بود عدالتِ وعدهها؟»
- ضرغامی: فیلترینگ کمکی به حل مسائل نمیکند
- «لوکیشنگیت | رسوایی دیجیتال ستار هاشمی و واقعیت تلخ اینترنت طبقاتی در ایران»
- دستور پزشکیان برای سیاه کردن سیمکارتهای سفید
- ناگفته های جنگ با اسرائیل از زبان پاکپور فرمانده کل سپاه
- سرنوشت سهمیههای ذخیره شده در کارت سوخت با سهنرخی شدن بنزین
- بنزین در ایران؛ از کوپن تا کارت سوخت / روایت ۴ دهه قیمتگذاری و آینده سیاستهای مصرف
