جمهوریت – تحریریه سیاسی – سیده مرضیه سادات رسول:
اقتصاد ایران در پاییز ۱۴۰۴ با مجموعهای از چالشهای جدی مواجه است. تورم بالا، نوسانات نرخ ارز و افزایش شکاف میان قشر متوسط و ضعیف فشار قابل توجهی بر زندگی روزمره مردم وارد کرده است. دولت مسعود پزشکیان باید با میراثی از کسری بودجه و مشکلات ساختاری مقابله کند و مسیر اقتصاد کشور را مشخص نماید. نتایج مذاکرات هستهای و سیاست خارجی نقش تعیینکنندهای در آینده اقتصادی کشور دارند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی هشدار داده است که زمان برای رسیدن به توافق محدود است و این وضعیت سطح نااطمینانی اقتصادی را افزایش داده و بازارها را در حالت انتظار نگه داشته است.
اقتصاد ایران با مشکلات ساختاری جدی روبهرو است. تورم بالا، کسری بودجه و وابستگی شدید به نفت زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است. نرخ تورم سالانه بیش از ۴۰ درصد است و قدرت خرید مردم کاهش یافته است. دولت ناچار به استقراض و چاپ پول است و این موضوع فشار تورمی را افزایش میدهد. وابستگی به نفت باعث شده هر کاهش فروش منابع مالی دولت محدود شود. بیکاری، شکاف طبقاتی و گسترش حاشیهنشینی تهدیدی برای ثبات اجتماعی هستند. علاوه بر این، بنگاههای شبهدولتی و گروههای ذینفع مانع اجرای اصلاحات اقتصادی بنیادین شدهاند. بنابراین حتی برنامههای اصلاحی قوی بدون تغییرات ساختاری با مشکل مواجه میشوند.
دولت پزشکیان تاکنون سه محور اصلی را دنبال کرده است. اول، دیپلماسی متوازن شامل گسترش روابط اقتصادی با هند، چین، روسیه و همسایگان برای کاهش وابستگی به غرب است. دوم، توافق هستهای در برابر لغو تحریمها، یعنی دولت آماده محدود کردن فعالیتهای هستهای در مقابل کاهش فشار تحریمها است. سوم، تمرکز بر معیشت کوتاهمدت، با هدف حمایت از گروههای آسیبپذیر و پرهیز از اصلاحات پرهزینه. این اقدامات فشار کوتاهمدت را کاهش میدهند، اما پاسخگوی بحرانهای عمیق اقتصادی نیستند.
اقتصاد ایران در دولت پزشکیان میتواند در سه مسیر پیش رود. سناریوی خوشبینانه شامل توافق محدود با جهان، کاهش فشار تحریمها، آغاز اصلاحات اقتصادی، جذب سرمایهگذاری و کاهش تورم است. سناریوی میانه ثبات شکننده، رشد نزدیک صفر، ادامه سیاستهای حمایتی پراکنده و کنترل نسبی بحران را شامل میشود. سناریوی بدبینانه شکست مذاکرات، تحریمهای جدید، جهش نرخ ارز و تورم و فشار اجتماعی شدید را در بر میگیرد. هر سناریو پیامد متفاوتی برای زندگی روزمره مردم و آینده اقتصاد کشور خواهد داشت.
برای کاهش ریسک بحران، دولت میتواند اقدامات کوتاهمدت و میانمدت انجام دهد. کوتاهمدت شامل هدفمندسازی یارانهها و تمرکز حمایت بر دهکهای آسیبپذیر، شفافیت مالی و اطلاعرسانی بودجه و یکپارچهسازی نسبی نرخ ارز است. میانمدت شامل اصلاح نظام بانکی و بازسازی ترازنامهها برای حمایت از تولید، توسعه صادرات غیرنفتی و صنایع تبدیلی و جذب سرمایهگذاری خارجی هدفمند در بخش انرژی و زیرساخت است. سیاست خارجی باید همراه با کاهش تنشها باشد تا بازارها و منابع مالی حفظ شوند.
اقتصاد ایران میان سه راهی سازش، مدیریت موقت یا بحران قرار دارد. تصمیمات دولت پزشکیان و نتیجه مذاکرات هستهای مسیر آینده را مشخص خواهد کرد. ادامه سیاستهای کوتاهمدت و مسکن خطر تشدید بحرانهای اقتصادی و اجتماعی را افزایش میدهد. تنها با اصلاحات تدریجی و هماهنگ با سیاست خارجی واقعگرایانه، امکان خروج از چرخه رکود و تورم وجود دارد. اقتصاد کشور در نقطهای حساس قرار گرفته و مسیر انتخابی، آینده میلیونها ایرانی را تعیین خواهد کرد.
بیشتر بخوانید:
- شطرنج خون و نفت | دستهایی که از بحران نان میخورند
- هنر در میدان سیاست| کنسرت شجریان و بازآفرینی فضای عمومی
- راه سوم ایران | دیپلماسی چندلایه برای عبور از انزوا و وابستگی
- یک قاب و سه روایت | پوتین، کیم و پزشکیان در رژه ملی چین چه پیامی به جهان دادند؟
- نظام ایران و مسیر ثبات: راهکارهایی برای روزهای پرچالش
- اعتماد عمومی در ایران زیر ذرهبین هابرماس
- ایران و اسرائیل : در لبه انفجار
- آیا عراقچی میتواند مکانیزم ماشه را متوقف کند
