جمهوریت – تحریریه سیاسی – سیده مرضیه سادات رسول: ایران امروز در موقعیتی حساس از تاریخ خود قرار دارد جهانی که روزبه روز چندقطبی تر می شود، رقابت قدرت های بزرگ شدت گرفته و فشارهای اقتصادی و تحریم ها همچنان بر دوش مردم سنگینی می کند پرسش اصلی این است کدام رویکرد در سیاست خارجی می تواند منافع ایران و رفاه مردم را تأمین کند.
سه مسیر پیش روی ایران است یکجانبه گرایی، دوجانبه گرایی و چندجانبه گرایی
یکجانبه گرایی که پس از انقلاب اسلامی با شعار نه شرقی نه غربی شناخته شد بر استقلال و مقاومت در برابر سلطه خارجی تأکید دارد این رویکرد هرچند عزت ملی را برجسته می کند اما در عمل موجب انزوای بین المللی افزایش فشار اقتصادی و کاهش فرصت های توسعه شده است.
دوجانبه گرایی یعنی تمرکز بر روابط ویژه با چند شریک مشخص همان چیزی است که در سال های اخیر با چین و روسیه دیده ایم این سیاست فرصت هایی مانند دسترسی به بازارهای تازه و کاهش بخشی از فشار تحریم ها ایجاد کرده است اما در عین حال خطر وابستگی بیش از حد به چند کشور و کاهش قدرت چانه زنی ایران را در پی دارد.
چندجانبه گرایی به معنای تنوع بخشی به روابط و حضور فعال در سازمان ها و ائتلاف های بین المللی است عضویت ایران در شانگهای و بریکس نشانه ای از این گرایش است این مسیر می تواند مشروعیت بین المللی ایران را تقویت و فرصت های اقتصادی و سیاسی متعددی فراهم کند البته چندجانبه گرایی نیازمند دیپلماسی پویا و گاه انعطاف پذیری بیشتر است.
واقعیت آن است که هیچ یک از این سه مسیر به تنهایی کافی نیستند ایران برای عبور از چالش های امروز و ساختن آینده ای بهتر به چندجانبه گرایی هوشمند نیاز دارد یعنی ترکیبی از استقلال داخلی همکاری منطقه ای و تعامل جهانی.
چندجانبه گرایی هوشمند یعنی ایران همزمان در داخل با تقویت اقتصاد و اصلاحات ساختاری پایه های استقلال خود را مستحکم کند در منطقه روابط اقتصادی و امنیتی با همسایگان را گسترش دهد و در جهان با قدرت های بزرگ و نهادهای بین المللی متنوع تعامل کند تا هم فرصت های توسعه را به دست آورد و هم فشارهای خارجی را کاهش دهد.
این همان سیاستی است که می تواند میان منافع ملی و رفاه مردم توازن برقرار کند مردم ایران بیش از هرچیز خواهان کاهش فشارهای اقتصادی افزایش فرصت های شغلی و امید به آینده هستند اگر سیاست خارجی نتواند این مطالبات را پاسخ دهد هر میزان از شعارهای استقلال یا همکاری خارجی نیز بی ثمر خواهد بود.
اکنون زمان آن رسیده است که ایران از تکیه صرف بر یک مسیر فاصله بگیرد و با نگاه واقع بینانه به سمت دیپلماسی چندلایه و متوازن حرکت کند در جهانی پرچالش و پررقابت تنها کشوری موفق خواهد بود که بتواند میان استقلال و تعامل میان مقاومت و همکاری و میان آرمان و واقعیت تعادل برقرار کند.
راه ایران نه انزوای یکجانبه و نه وابستگی دوجانبه بلکه تعامل هوشمند چندجانبه است راهی که می تواند هم جایگاه ایران در جهان را ارتقا دهد و هم زندگی مردم را بهبود بخشد
