جمهوریت – تحریریه بینالملل | سیده مرضیه سادات رسول
قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد (۲۰۱۵) که برجام را تصویب کرد، شامل سازوکاری به نام مکانیسم ماشه (Snapback) است. این سازوکار به کشورهای مشارکتکننده اجازه میدهد در صورت مشاهده «نقض جدی» تعهدات هستهای ایران، پرونده را به شورای امنیت ارجاع دهند. در صورتی که ظرف ۳۰ روز قطعنامهای برای ادامه رفع تحریمها تصویب نشود، تمامی تحریمهای شورای امنیت علیه ایران که با برجام تعلیق شده بودند، بهطور خودکار بازمیگردند.
بازگشت تحریمها
در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه، شش قطعنامه کلیدی شامل تحریمهای هستهای، موشکی و اقتصادی بازمیگردند:
- قطعنامه ۱۶۹۶ (۲۰۰۶): تعلیق کامل غنیسازی اورانیوم.
- قطعنامه ۱۷۳۷ (۲۰۰۶): آغاز نخستین تحریمهای الزامآور و انسداد داراییها.
- قطعنامه ۱۷۴۷ (۲۰۰۷): ممنوعیت خرید و فروش تسلیحات متعارف.
- قطعنامه ۱۸۰۳ (۲۰۰۸): محدودیتهای مالی، بانکی و مسافرتی.
- قطعنامه ۱۸۳۵ (۲۰۰۸): تأکید مجدد بر اجرای تحریمها.
- قطعنامه ۱۹۲۹ (۲۰۱۰): شدیدترین بسته تحریمی پیش از برجام؛ شامل محدودیتهای موشکی و فشار بر بخش انرژی و کشتیرانی.
پیامدهای بازگشت تحریمها
- اقتصادی: انسداد سیستم بانکی، دشواری صادرات نفت، محدودیت واردات کالاهای اساسی و تجهیزات صنعتی.
- امنیتی و نظامی: بازگشت تحریمهای تسلیحاتی و محدودیتهای موشکی.
- اجتماعی و معیشتی: افزایش تورم و فشار بر دهکهای پایین جامعه.
- حقوقی و سیاسی: کاهش مشروعیت برجام و محدود شدن ظرفیت چانهزنی دیپلماسی ایران.
اقدامات پیشگیرانه برای کاهش احتمال فعال شدن ماشه
- شفافیت هستهای: نصب مجدد دوربینها و ارائه گزارش دقیق ذخایر اورانیوم به آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
- اعتمادسازی: توقف موقت غنیسازی ۶۰ درصد یا تبدیل بخشی از مواد به اشکال غیرقابل استفاده فوری.
- دیپلماسی فعال: گفتوگو با سه کشور اروپایی و همکاری با روسیه و چین.
- کاهش تنشهای منطقهای: خودداری از انتقال موشک و پهپاد.
مدیریت تبعات در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه
- مدیریت واردات دارو و کالاهای اساسی از طریق کانالهای بانکی امانی.
- حمایت معیشتی هدفمند با کالابرگ الکترونیک و یارانههای مستقیم.
- تهاتر و قراردادهای منطقهای برای تأمین غلات، دارو و انرژی.
- دیپلماسی بشردوستانه برای معافیت دارو و مواد غذایی از سازمان ملل.
- اطلاعرسانی شفاف داخلی درباره ذخایر کالاهای اساسی.
نقش روسیه و اروپا
روسیه با پیشنهاد ایجاد «پنجره زمانی ۳۰–۶۰ روزه» برای گفتوگوهای فنی به کاهش تنش کمک کرده است. از منظر حقوقی، سه کشور اروپایی شرکتکننده در برجام میتوانند مکانیسم ماشه را فعال کنند و وتوی چین یا روسیه مانع آن نیست.
جمعبندی
مکانیسم ماشه میتواند ایران را تحت شدیدترین تحریمهای شورای امنیت قرار دهد. اما با اقدامات اعتمادساز هستهای، دیپلماسی فعال و مدیریت داخلی، این ابزار حقوقی-سیاسی میتواند به فرصتی برای مذاکره و کاهش تنشها تبدیل شود.
بیشتر بخوانید:
- عضو کمیسیون امنیت ملی: تروئیکای اروپا مکانیسم ماشه را فعال خواهد کرد
- ادعای وال استریت ژورنال درباره رایزنی ایران و اروپا بر سر تمدید مهلت مکانیسم ماشه
- تهدید فعالسازی مکانیزم ماشه؛ ایران در بزنگاه حساس هستهای
- مخالفت رسمی روسیه با مکانیزم ماشه | سد مسکو جلوی اروپا میایستد یا فقط یک بیانیه سیاسی است؟
- روسیه پیشنهاد تمدید مکانیسم ماشه را به شورای امنیت میبرد
