جمهوریت–سیده مرضیه سادات رسول:
تصویب نهایی حذف چهار صفر از پول ملی ایران در مجلس بار دیگر بحثی قدیمی را زنده کرده است آیا کوچک کردن عددی اسکناسها میتواند بزرگترین معضل اقتصاد ایران یعنی تورم مزمن را درمان کند پرسش اصلی این است که آیا با تغییر ریال به تومان جدید واقعیتهای تورمی نیز تغییر میکند یا این جراحی تنها چهره اسمی اقتصاد را بازآرایی میکند.
تجربه تاریخی نشان میدهد که حذف صفر از پول ملی به خودی خود تورم را کاهش نمیدهد این اقدام صرفاً یک تغییر واحد حساب است نه تغییر رفتار اقتصادی تورم نه از تعداد صفرها بلکه از ناهماهنگی میان حجم پول تولید واقعی و انتظارات تورمی زاده میشود بنابراین اگر علل ساختاری تورم مانند کسری بودجه وابستگی به نفت خلق بیضابطه نقدینگی و سیاستهای ارزی ناپایدار همچنان پابرجا باشند صفرهای حذف شده به زودی بازمیگردند.
تجربه کشورهایی مانند ترکیه و برزیل نشان میدهد که حذف صفر زمانی مؤثر است که در دل یک بسته اصلاحات جامع اقتصادی رخ دهد ترکیه پیش از حذف شش صفر تورم را از حدود هفتاد درصد به زیر ده درصد رسانده و استقلال بانک مرکزی را تقویت کرده بود برزیل نیز در قالب برنامه مشهور پلانو رئال واحد پولی خود را بازتعریف کرد اما همزمان سیاست مالی انضباطی کنترل بودجه و شفافیت پولی را پیش برد در مقابل کشورهایی چون زیمبابوه و ونزوئلا بدون اصلاحات بنیادین چندین بار صفرها را حذف کردند اما تورمهای سهرقمی و فروپاشی پول ملی نتیجه کار شد.
برای آنکه حذف چهار صفر در ایران از سطح نمادین فراتر رود و به تقویت ارزش واقعی پول ملی بینجامد چند گام اساسی باید به صورت همزمان انجام گیرد بانک مرکزی باید از فشارهای سیاسی و مالی دولت رها شود تنها با هدفگذاری تورمی شفاف کنترل رشد نقدینگی و توقف تأمین کسری بودجه از طریق چاپ پول میتوان انتظار ثبات قیمتی داشت یارانههای پنهان باید هدفمند شوند نظام مالیاتی باید عادلانهتر و گستردهتر گردد و وابستگی به درآمدهای نفتی کاهش یابد بدون انضباط بودجهای هیچ پول جدیدی پایدار نخواهد بود بانکها نباید به کارخانه خلق نقدینگی تبدیل شوند ساماندهی بدهیهای معوق افزایش نظارت بر ترازنامهها و جلوگیری از بنگاهداری گسترده بانکها ضروری است تورم در ایران بیش از آنکه پدیدهای صرفاً پولی باشد ریشه در کمتحرکی بخش تولید دارد افزایش سرمایهگذاری تسهیل فضای کسبوکار و حمایت از صنایع صادراتمحور باید همزمان با اصلاح پولی پیش برود نرخ ارز باید در دامنهای پیشبینیپذیر و واقعی تثبیت شود اعتماد عمومی زمانی بازمیگردد که مردم اطمینان یابند ارزش پولشان در برابر ارزهای خارجی دستخوش جهشهای ناگهانی نخواهد شد حذف صفر باید با اطلاعرسانی دقیق و صادقانه همراه باشد مردم باید بدانند که این اقدام قرار نیست قدرت خرید را افزایش دهد بلکه هدف آن نظمبخشی و بازسازی اعتماد به نظام پولی است.
اقتصاد ایران بیش از آنکه به حذف صفرها نیاز داشته باشد به حذف ریشههای تورم محتاج است اگر حذف چهار صفر در کنار اصلاحات بنیادین پولی مالی و تولیدی قرار گیرد میتواند به بازسازی تدریجی اعتماد عمومی بینجامد در غیر این صورت این اقدام صرفاً ظاهری تازه بر پیکر بیماری کهنه خواهد بود.
تومان جدید زمانی به نماد اقتدار پول ملی بدل میشود که اقتصاد جدید نیز در پس آن شکل گیرد اقتصادی با انضباط مالی بانک مرکزی مستقل تولید پویا و سیاستهای ارزی شفاف در غیر این صورت صفرها هرچقدر هم حذف شوند در ذهن و زندگی مردم بازتولید خواهند شد.
بیشتر بخوانید:
