جمهوریت –تحریریه بین الملل- امید امیری زنجانی:
با اعلام توافق اخیر ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای همکاریهای پادمانی و بازگشت بخشی از بازرسیها، موجی از مخالفتها در بخشی از مجلس شورای اسلامی شکل گرفته است. در حالی که تیم دیپلماسی کشور این توافق را «در چارچوب مصالح عالی نظام» میداند، شماری از نمایندگان مجلس نه تنها به آن اعتراض کردهاند، بلکه اتهاماتی کمسابقه علیه آژانس و مدیرکل آن مطرح کردهاند؛ تا جایی که یکی از نمایندگان گفته اگر رافائل گروسی به ایران بیاید باید او را دستگیر و محاکمه کرد.
فکتها و نقلقولهای صریح نمایندگان مجلس
• سیدجواد حسینیکیا، نماینده مجلس و عضو کمیسیون صنایع:
«اگر ما عضو NPT و عضو آژانس انرژی اتمی هستیم، خب این معاهدات بینالمللی به چه دردی میخورد؟ آیا آژانس فقط به این درد میخورد که اطلاعات ما را به سیا و موساد بدهد؟»
• او همچنین مدعی شد:
«ما مطلع هستیم که آژانس حتماً اطلاعات سایتهای هستهای را به موساد داده است. گروسی خودش عامل موساد است و ما خواستار محاکمه او هستیم.»
• در پاسخ به ابراز تمایل گروسی برای سفر به تهران:
«اتفاقاً ما هم دوست داریم که ایشان به ایران بیاید و قوه قضاییه ما او را دستگیر خواهد کرد.»
• حسینیکیا هشدار داده است:
«اگر مکانیسم ماشه فعال شود، ایران واکنشهای متعددی خواهد داشت که قطعاً یکی از آنها خروج از NPT خواهد بود.»
• او همچنین ایراد گرفته است که وزارت خارجه در توافق اخیر، «قانون مجلس درباره تعلیق همکاریها با آژانس» را نادیده گرفته و ممکن است «خطوط قرمز مجلس رعایت نشده باشد».
دلایل مخالفت مجلس؛ از قانون تا امنیت
۱. پایبندی به قانون داخلی
نمایندگان میگویند توافق با آژانس بدون رعایت مصوبه مجلس درباره محدود کردن همکاریها انجام شده و این نقض قانون است.
۲. بیاعتمادی امنیتی به آژانس
آژانس متهم میشود که اطلاعات محرمانه ایران را به سرویسهای اطلاعاتی خارجی داده است؛ نگرانیای که باعث شده نمایندگان نگاه خصمانه به این نهاد داشته باشند.
۳. اقتدار ملی و خطوط قرمز
مخالفان نگرانند که بازرسیهای آژانس به ویژه از سایتهای حساس، به افشای اسرار نظامی و امنیتی ایران منجر شود.
۴. مکانیزم ماشه و خروج از NPT
تهدید به خروج از معاهده عدم اشاعه (NPT) نشان میدهد برخی نمایندگان حاضرند حتی از چارچوبهای بینالمللی هم عبور کنند، اگر فشارها علیه ایران بیشتر شود.
مواضع دولت و تیم مذاکرهکننده
• عباس عراقچی و دیگر مقامات وزارت خارجه تأکید کردهاند:
• این توافق در چارچوب قانون و مصوبات شورای عالی امنیت ملی بوده است.
• نگرانیهای امنیتی ایران لحاظ شده و دسترسیهای آژانس محدود و مشروط است.
• توافق اخیر سازوکاری دارد که در صورت خلف وعده طرف مقابل، ایران میتواند واکنش نشان دهد.
واکنشهای حقوقی و بینالمللی
کارشناسان حقوق بینالملل معتقدند:
• آژانس یک نهاد فنی است و ایران به عنوان عضو NPT تعهداتی دارد. اگر نمایندگان مجلس از «خروج از NPT» سخن میگویند، این تصمیم تبعات سنگین حقوقی خواهد داشت؛ از جمله بازگشت پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل.
• در سطح بینالمللی، دستگیری یا محاکمه یک مقام سازمان بینالمللی مثل رافائل گروسی، عملاً به معنای قطع روابط ایران با آژانس و حتی سازمان ملل خواهد بود. چنین اقدامی نه تنها غیرعملی است، بلکه میتواند به انزوای کامل ایران در نظام بینالملل بینجامد.
• مقایسه تاریخی: در کره شمالی هم پس از خروج از NPT، فشارها و تحریمها به شدت افزایش یافت و تنها به واسطه توانمندی هستهای نظامی توانست بخشی از فشارها را مدیریت کند؛ الگویی که برای ایران به دلیل شرایط متفاوت اقتصادی و سیاسی، پیامدهای بسیار پرهزینهتری خواهد داشت.
پیامدها و پرسشهای پیشرو
• آیا دولت میتواند میان نیاز به همکاری بینالمللی و مخالفتهای داخلی تعادل ایجاد کند؟
• آیا مجلس در مسیر تقابل با دولت بر سر پرونده هستهای گام برمیدارد؟
• خروج از NPT چه تأثیری بر اقتصاد و دیپلماسی ایران خواهد داشت؟
• آیا این مخالفتها در نهایت به تغییر مسیر مذاکرات با آمریکا و اروپا منجر خواهد شد یا به انسداد بیشتر در سیاست خارجی؟
جمعبندی
مخالفت تند برخی نمایندگان مجلس با توافق اخیر ایران و آژانس، فراتر از انتقاد سیاسی است و به شکل علنی در سطح «اتهام به جاسوسی»، «محاکمه گروسی» و حتی «تهدید به خروج از NPT» مطرح شده است.
این مواضع، هرچند بازتابدهنده نگرانیهای بخشی از جریان سیاسی درباره امنیت ملی و اقتدار ایران است، اما در عرصه بینالملل میتواند هزینههای سنگینی برای کشور به همراه داشته باشد.
توافق اخیر، به گفته دولت، با نظر عالیترین سطوح نظام انجام شده است. بنابراین پرسش اصلی اینجاست که مخالفتهای تند مجلس، واقعاً در راستای منافع ملی است یا بیشتر جنبه جناحی و تبلیغاتی دارد؟
بیشتر بخوانید:
