جمهوریت –تحریریه سیاسی – سیده مرضیه سادات رسول:
اعتراضات خیابانی در ایران در سالهای اخیر به یکی از مهمترین نشانههای نارضایتی عمومی تبدیل شده است. این اعتراضات بیش از آنکه محصول یک سازماندهی سیاسی باشند، ریشه در مشکلات معیشتی، بیکاری، گرانی و احساس تبعیض دارند. وقتی مردم راهی برای بیان مطالبات خود در سازوکارهای رسمی نمییابند، خیابان به آخرین تریبون آنها بدل میشود.
از نگاه کارشناسان، بیتوجهی به این اعتراضات یا صرفاً امنیتی دیدن آنها میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد؛ از جمله شکاف بیشتر میان مردم و حکومت، کاهش اعتماد عمومی، تکرار اعتراضات در دورههای بعدی با شدت بیشتر و حتی مهاجرت گسترده و خروج سرمایه انسانی و مالی.
اما در مقابل، اگر اعتراضات بهعنوان یک هشدار اجتماعی دیده شوند، میتوانند فرصتی برای اصلاحات و بازسازی اعتماد باشند.
کینگدان و سه جریان در سیاست ایران
برای فهم دقیقتر این وضعیت، میتوان به مدل جریانهای چندگانه کینگدان رجوع کرد؛ مدلی که توضیح میدهد چگونه یک مسأله وارد دستور کار سیاستگذاران میشود:
1. جریان مسائل (problem stream):
افزایش قیمتها، بیکاری جوانان و احساس فساد و بیعدالتی نشانههایی از بحران هستند که افکار عمومی را تحت فشار قرار داده و به خیابان میکشانند.
2. جریان سیاستها (policy stream):
در فضای کارشناسی و عمومی، راهحلهای متعددی مطرح است: اصلاحات فوری معیشتی مانند یارانه هدفمند و کوپن الکترونیک، تقویت شوراهای محلی و سامانه ملی شکایت، یا اصلاحات سیاسی کمینه نظیر قانون تجمعات و شفافیت انتخاباتی.
3. جریان سیاسی (politics stream):
شرایط سیاسی کشور—از حساسیت نهادهای امنیتی گرفته تا فشار افکار عمومی و نگرانی از بیثباتی—تعیین میکند که آیا این مسائل و راهحلها فرصت ورود به دستور کار پیدا میکنند یا خیر.
پنجره سیاستی؛ تهدید یا فرصت؟
مدل کینگدان میگوید وقتی سه جریان «مسأله»، «راهحل» و «فضای سیاسی» همزمان تلاقی کنند، پنجره سیاستی گشوده میشود. اعتراضات خیابانی امروز دقیقاً چنین وضعیتی را رقم زدهاند: تهدیدی برای ثبات اگر نادیده گرفته شوند، و فرصتی برای اصلاحات اگر شنیده شوند.
بازسازی اعتماد؛ نیاز فوری امروز
برای جلوگیری از تکرار بحران، لازم است اقدامات فوری در دستور کار قرار گیرد:
• شفافیت دولت در بیان مشکلات اقتصادی و ارائه جدول زمانبندی برای حل آنها
• حمایت مستقیم از دهکهای پایین و تأمین کالاهای اساسی از طریق کوپن الکترونیک
• تشکیل کمیتههای حقیقتیاب مستقل برای بررسی حوادث اعتراضی
• تدوین قانون تجمعات و ایجاد بستر گفتوگوی ملی میان حکومت، نخبگان و جامعه مدنی
اعتراضات خیابانی را میتوان به چشم یک «سیگنال خطر» دید که اگر نادیده گرفته شود، به چرخهای از بحرانهای پیاپی میانجامد. اما اگر سیاستگذاران آن را بهمثابه «پنجرهای سیاستی» درک کنند، فرصت شکلگیری اصلاحات فراهم میشود.
این اعتراضات نشان میدهند که جامعه هنوز خواهان تغییر در چارچوبهای داخلی است و راهی برای گفتوگو باقی مانده است. پرسش بنیادین این است که آیا حاکمیت میخواهد این پنجره را ببندد و هزینههای سنگین اجتماعی و سیاسی را بپذیرد، یا از آن برای بازسازی سرمایه اجتماعی، تقویت مشارکت عمومی و حرکت به سوی ثبات و امید استفاده کند.
انتخاب با سیاستگذاران است؛ اما زمان برای تصمیمگیری بیپایان نیست.
بیشتر بخوانید:
- پزشکیان در مینسک | تهران بهجای شعار، به دنبال دستاورد واقعی است
- زلنسکی و زبان پوشش در دیدار با ترامپ تی شرت سبز زیتونی و ظاهر غیر رسمی| یک ابزار تبلیغاتی هوشمندانه یا نقض رفتار دیپلماتیک؟
