جمهوریت – تحریریه اجتماعی – پویا کوشا :
• آمار رسمی میگوید ۲۴.۳ درصد جوانان ایرانی در سنین ۱۵ تا ۲۴ سال نه شاغلاند، نه درس میخوانند و نه مهارتی میآموزند؛ این پدیده در جهان با نام NEET شناخته میشود.
• سهم دختران از این جمعیت بسیار بالاتر است: ۳۷.۸ درصد در برابر ۱۷.۲ درصد پسران.
• علتها شامل رکود اقتصادی، نابرابری جنسیتی، ضعف نظام آموزشی، خانوادههای «نیتپرور» و بیاعتمادی به آینده است.
• پیامدها شامل هدررفت سرمایه انسانی، افزایش نارضایتی اجتماعی، افسردگی، و کاهش مشارکت مدنی خواهد بود.
• کارشناسان هشدار میدهند اگر امروز برای کاهش NEET چارهای اندیشیده نشود، فردا این نسل میتواند به بحران امنیتی و اقتصادی بدل شود.
بحران خاموش اما پرهزینه
در ایران امروز، از هر چهار جوان ۱۵ تا ۲۴ ساله، یک نفر نه شغلی دارد، نه دانشجوست و نه مهارتی میآموزد.
این وضعیت که در جهان با اصطلاح NEET شناخته میشود، در فرهنگ عامه ما به «نسل علاف» یا «نیّت» شهرت یافته؛ نسلی که روزهایش میان خانه، کافه، فضای مجازی و خیابان میگذرد، از آینده ناامید است و به ساختارهای رسمی بیاعتماد شده است.
بحران NEET، نه فقط یک آمار نگرانکننده، بلکه هشداری جدی برای آینده اقتصادی و امنیت اجتماعی کشور است.
NEET یعنی چه؟
واژه NEET مخفف Not in Education, Employment, or Training است؛
یعنی جوانی که از هر سه مسیر تحصیل، کار و آموزش مهارت بیرون افتاده باشد.
این جوانان نه تولیدکنندهاند و نه در حال سرمایهگذاری بر تواناییهای خود.
در اصطلاح خیابانی همان «جوان علاف» یا «نیّت» هستند.
آمار تکاندهنده جوانان بیکار و بیتحصیل
طبق آخرین دادههای رسمی، ۲۴.۳ درصد جوانان ایرانی در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال، NEET هستند؛
یعنی نزدیک به ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر.
سهم دختران بسیار بالاتر از پسران است: ۳۷.۸ درصد دختران و ۱۷.۲ درصد پسران در این گروه قرار دارند.
در برخی استانهای محروم، این رقم حتی از میانگین ملی هم فراتر رفته است.
چرا نسل «نیّت» بهوجود آمد؟
۱. رکود اقتصادی و بازار کار بسته
تحریمها، بیثباتی اقتصادی و تعطیلی یا کوچکشدن کسبوکارها، فرصتهای شغلی را نابود کرده است.
۲. نابرابری جنسیتی ساختاری
محدودیتهای شغلی برای زنان و نگاه سنتی، استعداد میلیونها دختر جوان را هدر میدهد.
۳. نظام آموزشی بیمهارت
دانشگاهها و مدارس مهارت واقعی برای بازار کار تربیت نمیکنند و مدرکگرایی جای مهارتگرایی را گرفته است.
۴. خانوادههای «نیتپرور»
سالها رفاه نسبی بدون الزام به تلاش، همراه با فضای مجازی و سبک زندگی مصرفگرایانه، انگیزه کار و یادگیری را کاهش داده است.
۵. بیاعتمادی به آینده
ناامیدی از آینده شغلی و اقتصادی، بسیاری از جوانان را از همان ابتدا به انفعال کشانده است.
پیامدهای خطرناک NEET
اقتصادی: هدررفت سرمایه انسانی، افت تولید ملی، فشار بر صندوقهای بازنشستگی و کاهش رقابتپذیری اقتصاد کشور.
اجتماعی: گسترش بیاعتمادی به نهادها، تعمیق فاصله نسلی، کاهش مشارکت مدنی و افزایش احتمال بروز اعتراضات اجتماعی.
روانی: افزایش افسردگی، اضطراب، احساس بیارزشی و در موارد حاد، گرایش به خودکشی.
فرهنگی: شکلگیری نسل مصرفگرا و بیهدف که بخش مهمی از وقت خود را در فضای مجازی و سبک زندگی غیرمولد صرف میکند.
راهکارهای فوری برای مهار بحران
۱. مهارتآموزی هدفمند: ایجاد دورههای کوتاه و کاربردی با همکاری دولت، بخش خصوصی و نهادهای مدنی برای تطبیق جوانان با نیاز واقعی بازار کار.
۲. اشتغالزایی ویژه زنان و جوانان: حمایت از استارتاپها، توسعه کسبوکارهای کوچک و مشوقهای مالیاتی برای کارفرمایان.
۳. اصلاح نظام آموزشی: جایگزینی مدرکگرایی با مهارتگرایی و آموزش کارآفرینی در مدارس و دانشگاهها.
۴. پشتیبانی روانی و اجتماعی: ایجاد مراکز مشاوره و خدمات حمایتی برای بازگرداندن جوانان NEET به چرخه تحصیل یا کار.
۵. بازتعریف نقش خانواده: آموزش والدین برای حمایت از استقلال اقتصادی و مهارتی فرزندان به جای وابستگی بلندمدت مالی.
هشدار نهایی
پدیده NEET یک آسیب پنهان است که اگر امروز برایش چارهاندیشی نشود، فردا به بحرانی آشکار و پرهزینه تبدیل خواهد شد.
یکچهارم جوانان ما، سرمایههایی هستند که یا میتوانند موتور محرک توسعه باشند یا به سیاهچالهای برای اقتصاد و امنیت اجتماعی بدل شوند.
سوالات متداول درباره NEET در ایران
۱. NEET دقیقاً به چه کسانی گفته میشود؟
به جوانانی در سنین ۱۵ تا ۲۴ سال که نه شاغلاند، نه تحصیل میکنند و نه در دوره مهارتی شرکت دارند.
۲. چرا آمار NEET در ایران بالاست؟
به دلیل ترکیب عواملی مانند رکود اقتصادی، نابرابری جنسیتی، ضعف نظام آموزشی، و بیاعتمادی به آینده.
۳. چه پیامدهایی برای جامعه دارد؟
هدررفت سرمایه انسانی، کاهش رشد اقتصادی، افزایش نارضایتی اجتماعی، و مشکلات روانی گسترده.
۴. آیا آمار NEET در دختران بالاتر از پسران است؟
بله، آمار رسمی نشان میدهد حدود ۳۷.۸ درصد دختران در مقابل ۱۷.۲ درصد پسران در این وضعیت قرار دارند.
۵. چه اقداماتی میتواند NEET را کاهش دهد؟
گسترش مهارتآموزی، اشتغالزایی هدفمند، اصلاح نظام آموزشی، حمایت روانی-اجتماعی و تغییر رویکرد خانوادهها.
بیشتر بخوانید:
- ثبت کمترین نرخ بیکاری در دولت سیزدهم
- ۱۵ تا ۲۴ سالهها؛ پرچمدار بیکاری در کشور شدند
- مدت زمان دریافت بیمه بیکاری افراد چقدر است؟
- نرخ بیکاری در تابستان امسال ۷.۵ درصد شد
- نرخ بیکاری در کشور چه قدر است؟
