جمهوریت – دکتر علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی، در یادداشتی به مناسبت ثبت 
جهانی «قلعه الموت و استحکامات مرتبط با آن» در چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان کره جنوبی نوشت:
عاقبت، خیر شد.
این عبارت که بر سَر در یکی از کتیبه های قلاعِ الموت نقش بسته است، امروز پس از قرنها ، معنایی تازه یافته است گویی تاریخ، این جمله را برای چنین روزی بر آن آستانه، به یادگار گذاشته بود.
“ثبت جهانی قلعه الموت و استحکامات مربوط به آن ” در چهل و هشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی به عنوان سی امین اثر ایران در فهرست جهانی یونسکو خواهد بود.
با ثبت این اثر ایران یگانه کشور روی کره زمین است که تا ۵۸ سال آینده پرونده در نوبت ثبت جهانی دارد.
تاکنون کمیته میراث جهانی ۱۲۴۸ اثر را در سراسر جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت کرده است از ۱۹۶ کشور عضو کنوانسیون، ۱۷۰ کشور دارای اثر ثبت شده هستند.
این آثار شامل ۹۷۲ اثر فرهنگی، ۲۳۵ اثر طبیعی و ۴۱ اثر ترکیبی و فرهنگی در ۱۷۰ کشور عضو را تا اکتبر ۱۴۰۴ در بر میگیرد.
در اجلاس چهل و هشتم، ۳۳ پرونده از کشورهای عضو در قاره های مختلف در دستور کار است که برخی مردود، برخی مشروط، برخی تعویق، برخی عدم توصیه به ثبت و برخی توصیه به ثبت شده است. ” پرونده قلعه الموت و استحکامات مرتبط با آن ” به عنوان هفدهمین دستور اجلاس توصیه به ثبت شده است که نقش هیأت اعزامی از جمهوری اسلامی به اجلاس برای تصویب نهایی بسیار مهم، حیاتی و تاریخی است.
“پرونده قلعه الموت و استحکامات مربوط به آن ” یک پرونده زنجیرهای متشکل از هفت اثر است : قلعه الموت، لمبسر، ایلان، شیرکوه، نبیذر شاه ،قسطین لار و شمس کلایه را در بر میگیرد.
این مجموعه در گستره ای قریب به ۲۰۰۰ کیلومتری از دره تاریخی الموت شکل گرفته و افزون بر قلعهها، روستاها، باغها، مزارع، منابع آب و سامانه های کشاورزی وابسته را نیز در بر میگیرد. عناصری که در کنار یکدیگر، منظری فرهنگی و مسنجم را پدید آوردند.
قلعه الموت با نام ” حسن صباح” پیوند خورده است او بنیانگذار دولت اسماعیلیان الموت در فلات ایران بوده است ( ۵۱۸-۴۴۵ هـ – ق) او در خانواده شیعه دوازده امامی در قم زاده شد و پدرش اهل کوفه بود در ری و مصر تحصیلات خود را کامل کرد در سال ۴۸۳ هــ .ق الموت را به عنوان مرکز اسماعیلیه در ایران برگزید و از آنجا اسماعیلیان را رهبری می کرد. قلعه الموت نقش دژ نفوذ ناپذیر در مقابل امپراتوری سلجوقی بود. او از الموت رهبری اسماعیلیان را در آسیای مرکزی، ایران، عراق و شام را بر عهده داشت.
حسن صباح از علوم مختلف مثل فلسفه، هندسه، نجوم و سیاست آگاهی داشت.
یکم) زبان فارسی و فرهنگ ایرانی و نقش مهم شاهنامه فردوسی، دیوان حافظ، مثنوی مولوی، بوستان و گلستان سعدی و … را مورد توجه قرار میدهند. نویسندگان کتاب تأکید دارند که اهمیت و جایگاه زبان فارسی از قرن دهم زبان اداری و فرهنگ وزین ادبی و از قرن یازدهم زبان علم و فلسفه بوده است.
دوم) از نقش نخبگان ایرانی و اهتمام آنان بر هویت خودی و حفظ و نگهداری سنت های ایرانیان سخن به میان آمده است.
سوم) تبار و خاندان ایرانی که موجب افتخار ایرانیان بوده است و این خاندان ها نقش بزرگی در حفظ امنیت به خصوص مرزهای کشور و عمران و آبادانی داشته اند.
و بالاخره فرهنگ ممتاز ایرانیان در روش کشاورزی با تأکید بر «نظام قنات» که در تاب آوری و پایداری ایرانیان و شبکه ای که نظام توزیع زیرزمینی آن را در فواصل دور امکان پذیر کرده است را مورد توجه قرار داده اند.
معلوم می شود که «زبان فارسی، عقلانیت» و «نقش نخبگان» در طول تاریخ چگونه توانسته است ایران را از میانه آشوب ها، جنگ ها، نا امنی ها به ساحل امن و ثبات برساند که این گونه در میان جهانیان قدر و منزلت یافته است.
این «عقلانیت و کارکرد نخبگان» امروزه در قرن بیست و یکم و در هنگامه جنگ متجاوزانه آمریکا، اسرائیل و متحدان آنها علیه استقلال، تمامیت ارضی، وحدت ملی کشور عزیزمان باید نقش تاریخی خود را ایفا کند.
واقعیت آن است که بعد از جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم بعثی عراق علیه ایران، نه مردم و نه مسئولان انتظار وقوع جنگی دهشتناک که ویرانی های فراوان را در کشور برجای گذارد؛ شهادت رهبری، نخبگان، دانشمندان، فرماندهان عالیرتبه نظامی و نیز مردم عادی که ۱۶۸ دانش آموز مظلوم و معصوم مدرسه میناب از جمله آن هستند را بدنبال داشته باشد را اصلاً پیش بینی نمی کردند.
به هر حال «جنگ یا صلح» در حال حاضر به مهم ترین مسأله ایران که به بقای آن بستگی پیدا کرده است تبدیل شده است و این خردورزی و نقش نخبگان و مسئولان کشور است که باید در این زمانه بکار آید و ایران عزیز را بسلامت از دل جنگ و بحران بیرون برند.
چرا که زمانی که جنگ در می گیرد، ارزش ها و فضیلت هایی که از دید تصمیم گیرندگان اهمیت دارند در زمان بحران های حاد چون جنگ که با بود و نبود، هستی و نیستی جامعه سر و کار دارد رهبران کشور ناگزیرند در میان ارزش ها و اولویت بندی آنها دست به انتخاب بزنند: حیثیت، اعتبار و منزلت، منافع ملی، امنیت ملی، بقاء و موجودیت، چرا که انتخاب همزمان همه اینها در شرایط ناپایدار جنگ و تمهیدات دشمنان امکان پذیر نیست. بی تردید «بقای موجودیت» اولویت اول خواهد بود که در صورت تحقق آن امنیت ملی، منافع ملی، حیثیت و اعتبار و منزلت نیز حفظ می گردد.
همه جهانیان میدانند که آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند و در این میان نقش اسرائیل برای کشاندن آمریکا به جنگ، اصلی ترین علت جنگ بوده است. اوباما، رئیس جمهور پیشین آمریکا در مصاحبه ای فاش کرد که اسرائیل بارها از آمریکا برای حمله به ایران دعوت کرد که رد شد، اما در زمان ریاست جمهوری ترامپ موفق به انجام این کار گردید. جی دی ونس معاون رئیس جمهور کنونی آمریکا نیز اخیراً اعلام کرد که اسرائیل برای عدم موفقیت تفاهم نامه میان آمریکا و ایران در میان کشورها و حتی مقامات آمریکا پول پخش می کند؟! از سوی دیگر واقعیت های موجود صحنه جنگ بیانگر تداوم و استمرار بمباران زیرساخت ها، منابع و امکانات کشور توسط آمریکاست که هر بمبارانی فرصت توسعه را از یک نسل می گیرد و عقب ماندگی کشور را بدنبال خواهد داشت. از سوی دیگر ما هستیم و دشمنانی که دست بردار نیستند.
بی تردید ما خواهان انتقام از دشمنان هستیم و باید با تدبیر و زمان شناسی این مهم را عملی کنیم. اما نباید مسئولان عالیرتبه و فرماندهان نظامی که نمایندگان ملت در برابر دشمنان هستند را تضعیف کنیم! آنان باید از حمایت و پشتیبانی قاطع ملت برخوردار باشند که قدرت چانه زنی و مطالبه حق و حقوق مردم در برابر متجاوزان را داشته باشند.
این همان نکته ای است که در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی مورد تأکید قرار گرفت: «اعتماد به مسئولان دلسوز در هر سه قوّه که تلاش ایشان برای رفاه و سعادت ملّت، مشهود میباشد، همچنان برای تضمین صیانت از منافع ایران اسلامی، هوشیار و فعال در میدان خواهد بود».
این موفقیت را به مردم عزیز استان قزوین، ملت بزرگ ایران و آحاد جامعه بشری تبریک عرض مینمایم. از زحمات، تلاشهای همه همکارانم در استان قزوین، ستاد معاونت میراث فرهنگی، وزارت امور خارجه، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، نمایندگی دائم ایران در یونسکو و همه محققان، پژوهشگران و مدیرانی که طی این سالها این موفقیت را فراهم ساختند کمال تشکر را دارم.
ایران و تاریخ و تمدن آن قدمت بالغ بر 7000 ساله دارد. در طول این سده ها و هزاره ها این کشور آماج تجاوزات، حملات، لشگر کشی های بیگانگان بوده است. درگذشته های امپراطوری این کشور هم شاهد لشگرکشی ایرانیان به نقاط مختلف بوده ایم. شکست ها، پیروزی ها، اشک ها و لبخندهای زیادی بر چهره مام وطن فراوان دیده شده است. این ایرانی که امروز از آن سخن می گوییم روزگاری قلمرو امپراتوری آن از آسیا تا اروپا و آفریقا را در بر می گرفت. قریب به 40 کشور مستقل امروز دنیا، زمانی در قلمرو امپراتوری ایرانیان بوده اند.
اما با این همه این کشور تاریخی، قدرتمند بارها و بارها مورد تجاوز قرار گرفته است اما رمز و راز بقای ایرانی گری در طول تاریخ چه بوده است؟ پاسخ به این پرسش در شرایط امروزی کشور که مورد حمله و تجاوز دو قدرت اتمی جهان، آمریکا و اسرائیل قرار گرفته ایم و هنوز سایه شوم جنگ و ویرانی بر سر کشور است، بس ضروری است. استادشهید مرتضی مطهری در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران، در آنجا که از ایران سخن می گوید تصریح می کند که ایرانیان موحد با آغوش باز اسلام را پذیرا شدند و ایرانیان و زبان فارسی نقش بسزایی در گسترش دین اسلام داشته است. هم او تأکید می کند که از 10 کتاب منابع فقه اهل تسنن صحاح سته و اهل تشیع اصول اربعه 9 مجلد آن را ایرانیان نگاشته اند. از جمله اصول کافی تألیف شیخ کلینی که از منابع اصلی فقه شیعه است. جلد اول آن «باب عقل و جهل» است، یعنی اهتمام بایسته به «خرد، عقلانیت» نزد ایرانیان. حکیم ابوالقاسم فردوسی در اثر ماندگار خود شاهنامه، بیش از 650 بار از واژه «خرد و عقلانیت» سخن می گوید. شاهنامه شناسنامه هویتی ما ایرانیان است که بالغ بر 2000 بار نام ایران در آن تکرار شده است.
مجموعه کتاب یازده جلدی «اندیشه ایرانی» که توسط انتشارات «I.B. Tauris» به زبان انگلیسی در لندن نشر و توسط انتشارات امیر کبیر ترجمه و چاپ شده است. در مجلد چهارم با عنوان «ظهور اسلام» در باب «بقای ایرانی گری» دلایل زیر را مورد توجه قرار می دهد:
یکم) زبان فارسی و فرهنگ ایرانی و نقش مهم شاهنامه فردوسی، دیوان حافظ، مثنوی مولوی، بوستان و گلستان سعدی و … را مورد توجه قرار میدهند.
«اهمیت بنیادین این پرونده در اثبات پیوستگی فضایی، کارکردی و پدافندی میان هسته مرکزی (دژ الموت) و شبکه استحکامات پیرامونی آن نهفته است که در مجموع “یک سازمان سرزمین منسجم” را در دل توپوگرافی پیچیده و خشن کوهستانهای البرز غربی شکل داده اند.
نظام خاص مهندسی آب و کشاورزی پایدار رکن تمدنی پرونده است مهندسی پیچیده انتقال ذخیره آب، کشاورزی پلکانی و تراس بندی، ذخیره سازی راهبردی و سیلوسازی از دیگر ویژگی های ممتاز پرونده الموت است.
پرونده الموت حاصل ۲۵ سال پژوهش، حفاظت مستمر، کاوش های علمی، مستندسازی دقیق و مدیریت پایدار یکی از ارزشمندترین آثار فرهنگی تاریخی این سرزمین است. تلاشی که امروزه به ثمر نشست و یکی دیگر از آثار تاریخی ایران را در حافظه مشترک بشریت ماندگار می سازد.
ثبت این مجموعه در فهرست میراث جهانی، نشانی ارج نهان جامعه جهانی به سهم ایران در شکل گیری و تداوم میراث مشترک بشری در ساخت فرهنگی جامعه جهانی است.
فرهنگ همچنان استوارترین زبان گفت و گو میان ملت ها است و میراث فرهنگی، پلی است که اقوام و ملل را به یکدیگر پیوند میدهد و گسستگی را به همبستگی و جدایی را به وفاق و همگرایی تبدیل می کند.
جهانی شدن، پایان یک مسیر نیست بلکه آغاز مسئولیتی تازه است. فلسفه کنوانسیون ۱۹۷۲ میراث جهانی بر این اندیشه استوار است که این آثار، ودیعه مشترک برای همه انسان هاست و حفاظت از آن تعهدی مشترک برای جامعه جهانی به شمار میآید.
ثبت جهانی یک اثر در فهرست جهانی یونسکو افزون بر آنکه تصریح و تاکید بر ارزش جهانی اثر دارد رابطه معناداری با گسترش گردشگری و توریسم دارد در سایه آن است که کسب و کارها رونق می یابد و امر گردشگری جهانی شکل می گیرد.
جایگاه فرهنگی، تاریخی و تمدنی ایران در عرصه بینالمللی ارتقاء مییابد و از حمایتهای بینالمللی برای حفاظت بهخصوص در حوادث و رخدادهایی مثل جنگ بهرهمند میگردد. تبادل دانش و تجربه در حوزه مرمت و حفاظت را نمایندگی میکند و بالاخره روایت تمدن ایران را برای همیشه در حافظه جهان ماندگار میکند.
بیشتر بخوانید:
- علی دارابی؛ جامعه شناسی سیاسی بازارسنتی در ایران معاصر را منتشر کرد
- علی دارابی در دیدار با سیروس مقدم: «پایتخت، شاهکار تلویزیون ایران است»
- آمریکا متعهد شده باقی الواح هخامنشی را به ایران برگرداند
- علی دارابی؛ جامعه شناسی سیاسی بازارسنتی در ایران معاصر را منتشر کرد
- میراث ماندگار
- بودجه میراث فرهنگی کشور به تعلیق درآمده
- دعوت ایران از عربستان برای پیوستن به پرونده ثبت ناملموس ضیافت افطار
- بیش از ۲۰ هزار شیء تاریخی از آمریکا به ایران مسترد میشود
- آمریکا الواح هخامنشی را به ایران پس میدهد
- گام نویدبخش مهندس ضرغامی در برگزاری نکوداشت چهرههای ماندگار میراثفرهنگی
- واکنش قائممقام ضرغامی به بازداشت مدیر حافظیه
- از رتبه اول روابط عمومی تا قائم مقام وزیر
- علی دارابی؛ جامعه شناسی سیاسی بازارسنتی در ایران معاصر را منتشر کرد
- رمز جاودانى شاهنامه
- معرفی محققان و پژوهشگران برتر تاریخ انقلاب
- ایران ما؛ میراث ما
- ارائه گزارش مهم ترین اقدامات معاونت میراث فرهنگی در دولت سیزدهم در ایکوموس ایران
- دولت چهاردهم، مسئولیت ها و تکالیف متقابل مردم و دولت
- میراث فرهنگی، زبان رسای ایران در گفتوگوهای جهانی
