جمهوریت –تحریریه اقتصادی:
هرچند هنوز جزئیات کامل ابعاد اجرایی این مجوز و دامنه عملیاتی آن روشن نیست، اما فعالان اقتصادی و کارشناسان حوزه انرژی معتقدند این تصمیم میتواند در کوتاهمدت بخشی از گرههای صادراتی کشور را باز کند و منابع ارزی تازهای را وارد اقتصاد ایران کند.
با این حال، پرسش اصلی اینجاست؛ آیا این تصمیم میتواند نقطه آغاز یک تحول پایدار در اقتصاد ایران باشد یا صرفاً فرصتی کوتاهمدت برای تنفس اقتصاد کشور است؟
بیش از ۱۰ میلیون بشکه نفت در انتظار صادرات
حمیدرضا صالحی، نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، معتقد است نخستین اثر این تصمیم، آزادسازی بخشی از نفتهای ذخیرهشده ایران خواهد بود.
به گفته وی، در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیون بشکه نفت خام ایران در شرایطی قرار دارد که یا روی آب ذخیره شده یا در انتظار تعیین تکلیف برای ارسال به بازارهای نهایی است.
صالحی در گفتوگو با ایسنا تأکید کرده است که این مجوز میتواند روند انتقال این محمولهها را تسریع کرده و منابع حاصل از فروش آنها را در کوتاهمدت وارد اقتصاد کشور کند.
کارشناسان برآورد میکنند که حتی فروش بخشی از این ذخایر نیز میتواند میلیاردها دلار درآمد ارزی در اختیار دولت قرار دهد؛ درآمدی که در شرایط کنونی اقتصاد ایران، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بازار ارز به توافقات واکنش نشان داد
همزمان با انتشار اخبار مربوط به کاهش محدودیتهای نفتی، بازار ارز نیز واکنش مثبتی از خود نشان داد.
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حتی انتشار اخبار مرتبط با کاهش تحریمها، مذاکرات یا افزایش صادرات نفت، اثرات روانی قابل توجهی بر بازارهای داخلی دارد.
صالحی نیز معتقد است بخشی از آثار این توافقات پیش از اجرایی شدن، در بازار ارز و سایر بازارهای مالی نمایان شده است.
به باور بسیاری از اقتصاددانان، کاهش انتظارات تورمی و افزایش امید به ورود منابع ارزی، مهمترین عامل واکنش مثبت بازارها به تحولات اخیر بوده است.
اقتصاد ایران با یک مجوز ۶۰ روزه متحول نمیشود
با وجود این، فعالان اقتصادی نسبت به خوشبینی بیش از حد هشدار میدهند.
نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران تصریح میکند مشکلاتی که طی یک تا دو دهه گذشته در نتیجه تحریمها، محدودیتهای بانکی، کاهش سرمایهگذاری و افت ارتباطات بینالمللی ایجاد شده، در یک دوره دو ماهه قابل حل نیست.
واقعیت این است که صنعت نفت و گاز ایران طی سالهای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده است؛ از کاهش سرمایهگذاری گرفته تا فرسودگی تجهیزات، توقف برخی پروژههای توسعهای و افت فشار در میادین گازی.
برآوردها نشان میدهد صنعت نفت و گاز ایران برای نوسازی و توسعه زیرساختها به دهها میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد.
بسیاری از پروژههای توسعه میادین مشترک، افزایش ضریب بازیافت مخازن و طرحهای تقویت فشار در پارس جنوبی نیز به دلیل محدودیتهای مالی و تحریمها با کندی مواجه شدهاند.
وابستگی صادرات نفت ایران به چین ادامه خواهد داشت
یکی دیگر از نکات مهم، مقصد صادرات نفت ایران است.
طی سالهای اخیر و همزمان با تشدید تحریمها، چین به مهمترین و در عمل اصلیترین خریدار نفت ایران تبدیل شده است.
به گفته صالحی، حتی در صورت کاهش محدودیتها نیز در کوتاهمدت نمیتوان انتظار تغییر جدی در ساختار بازارهای صادراتی ایران را داشت و بخش عمده صادرات همچنان به سمت چین خواهد رفت.
این وابستگی بالا، هرچند در سالهای تحریم به حفظ صادرات نفت ایران کمک کرده، اما از سوی بسیاری از کارشناسان به عنوان یکی از نقاط ضعف راهبرد صادرات انرژی کشور ارزیابی میشود.
تنوعبخشی به بازارهای صادراتی، یکی از مهمترین ضرورتهای صنعت نفت ایران در سالهای آینده خواهد بود.
پتروشیمیها در انتظار ثبات
در کنار نفت، صنعت پتروشیمی نیز میتواند از کاهش محدودیتها منتفع شود.
صنعتی که در سالهای اخیر سهم قابل توجهی در تأمین ارز کشور داشته، اما همواره با مشکلاتی همچون محدودیت نقل و انتقال مالی، هزینههای بالای حملونقل، دشواری دسترسی به فناوریهای جدید و محدودیت بازارهای صادراتی مواجه بوده است.
کارشناسان معتقدند در صورت تداوم روند کاهش محدودیتها، امکان توسعه ظرفیتهای تولید، جذب فناوریهای جدید و افزایش صادرات محصولات پتروشیمی فراهم خواهد شد.
فرصت یا آغاز یک مسیر جدید؟
اقتصاددانان معتقدند اهمیت تصمیم اخیر آمریکا نه در خود مجوز ۶۰ روزه، بلکه در پیام سیاسی و اقتصادی آن نهفته است.
اگر این اقدام مقدمهای برای توافقات گستردهتر و ایجاد ثبات در روابط اقتصادی ایران با جهان باشد، میتوان انتظار داشت که سرمایهگذاریهای بزرگ داخلی و خارجی در حوزه انرژی و زیرساخت بار دیگر فعال شوند.
اما اگر این فرصت کوتاهمدت به یک روند پایدار تبدیل نشود، اقتصاد ایران بار دیگر با همان محدودیتهای پیشین روبهرو خواهد شد.
اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به «ثبات»، «پیشبینیپذیری» و «سرمایهگذاری» نیاز دارد؛ سه مؤلفهای که بدون حل و فصل پایدار مسائل بینالمللی، دستیابی به آنها دشوار خواهد بود.
