جمهوریت – تحریریه اقتصادی: قیمتها سرسامآور است، کیفیت محل مناقشه است، خدمات پس از فروش با انتقادات فراوان روبهروست و رکود سنگینی بر بازار سایه انداخته است.
در چنین شرایطی، این پرسش جدی مطرح میشود که آیا سیاست ممنوعیت واردات توانسته به اهداف اولیه خود دست یابد؟
بازاری که هر روز گرانتر میشود
بازار لوازم خانگی در سالهای اخیر یکی از بیشترین رشدهای قیمتی را تجربه کرده است.
امروز قیمت یک یخچال سایدبایساید تولید داخل، بسته به برند و امکانات، در محدوده ۶۰ تا بیش از ۱۲۰ میلیون تومان قرار دارد. قیمت ماشین لباسشویی در بسیاری از برندهای داخلی از ۳۰ تا ۶۰ میلیون تومان فراتر رفته و برخی مدلهای تلویزیون داخلی نیز به محدوده ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان رسیدهاند.
این در حالی است که درآمد خانوارها متناسب با این افزایش قیمتها رشد نکرده است.
فعالان بازار میگویند بخش قابل توجهی از تقاضا در بازار از بین رفته و بسیاری از خانوادهها خرید لوازم خانگی را به تعویق انداختهاند. نتیجه این وضعیت، رکود عمیق در بازار است؛ رکودی که فروشندگان بارها نسبت به آن هشدار دادهاند.
حمایت شد، اما کیفیت چقدر افزایش یافت؟
یکی از مهمترین انتقادهای مصرفکنندگان، کیفیت محصولات داخلی است.
در سالهای اخیر بارها گزارشهایی درباره خرابی زودهنگام برخی محصولات، کمبود قطعات یدکی، ضعف خدمات پس از فروش و افزایش هزینه تعمیرات منتشر شده است.
منتقدان میگویند زمانی که بازار از رقابت خالی شود، انگیزه برای ارتقای کیفیت نیز کاهش مییابد.
ممنوعیت واردات اگرچه فرصت بزرگی برای صنعت داخلی ایجاد کرد، اما در عمل، بخش مهمی از بازار به سمت انحصار حرکت کرد؛ انحصاری که به اعتقاد کارشناسان، هم به افزایش قیمتها منجر شده و هم قدرت انتخاب مصرفکننده را کاهش داده است.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز معتقدند بخشی از مشکلات کیفی ناشی از دشواری تأمین مواد اولیه، محدودیتهای ارزی و تحریمهاست.
واقعیت این است که صنعت لوازم خانگی ایران هنوز وابستگی قابل توجهی به واردات مواد اولیه، قطعات، کمپرسور، بردهای الکترونیکی و برخی فناوریهای کلیدی دارد و همین موضوع، این صنعت را در برابر شوکهای خارجی آسیبپذیر کرده است.
جنگ، تحریم و جهش هزینههای تولید
فعالان صنعت لوازم خانگی معتقدند تحولات منطقهای و جنگ اخیر، فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده است.
به گفته احسان فدایی، از فعالان این حوزه، هزینه لجستیک واردات مواد اولیه در نتیجه جنگ و محدودیتهای حملونقل دریایی، افزایش بیسابقهای را تجربه کرده است.
براساس اظهارات وی، هزینه واردات یک کانتینر مواد اولیه که پیش از این حدود ۲۵۰۰ دلار بود، اکنون به بیش از ۲۲ هزار دلار رسیده است؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۸ برابر.
همچنین گفته میشود هزینه حملونقل یک دستگاه یخچال سایدبایساید وارداتی تا حدود ۱۱۸ میلیون تومان افزایش یافته و شرکتهای بیمه بینالمللی نیز به دلیل ریسکهای موجود، حق بیمه محمولهها را تا ۹۰ درصد افزایش دادهاند.
اگرچه این ارقام نیازمند راستیآزمایی و بررسی رسمی است، اما فعالان بازار تأکید دارند که افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین وارد کرده و در نهایت به رشد قیمت تمامشده محصولات منجر شده است.
مصرفکننده قربانی اصلی
در نهایت، تمامی این هزینهها به مصرفکننده منتقل میشود.
خانوادهای که چند سال پیش میتوانست با چند ده میلیون تومان بخش قابل توجهی از جهیزیه یا لوازم ضروری منزل خود را تهیه کند، امروز برای خرید مجموعهای از کالاهای اساسی خانگی باید صدها میلیون تومان هزینه کند.
همین مسئله باعث شده است که بسیاری از خانوارها به خرید اقساطی، استفاده از کالاهای دست دوم یا تعمیر لوازم فرسوده روی آورند.
برخی فروشندگان بازار میگویند عمر استفاده از لوازم خانگی در میان خانوارهای ایرانی بهطور محسوسی افزایش یافته و بسیاری از مردم به جای تعویض کالا، ترجیح میدهند آن را تعمیر کنند.
صنعتی که نیازمند بازنگری است
اکنون پس از سالها حمایت تعرفهای و ممنوعیت واردات، به نظر میرسد زمان آن رسیده که سیاستگذاران، ارزیابی دقیقی از وضعیت این صنعت انجام دهند.
حمایت از تولید داخلی ضرورتی انکارناپذیر است؛ اما حمایت زمانی معنا پیدامیکند که همزمان با ارتقای کیفیت، افزایش رقابت، توسعه صادرات و حفظ حقوق مصرفکننده همراه باشد.
بازاری که در آن قیمتها هر روز افزایش مییابد، کیفیت محل مناقشه است و مصرفکننده از حق انتخاب محروم میشود، نمیتواند الگوی موفقی از حمایت صنعتی تلقی شود.
امروز صنعت لوازم خانگی ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند رقابت، شفافیت، سرمایهگذاری در فناوری و بازتعریف سیاستهای حمایتی است؛ در غیر این صورت، نه تولیدکننده رضایت خواهد داشت و نه مصرفکننده.
