چرا فلرها شکل گرفتند؟
ریشه فلرینگ در ایران به ساختار تاریخی توسعه صنعت نفت بازمیگردد. در بسیاری از میادین قدیمی، اولویت اصلی افزایش تولید نفت بوده و زیرساختهای لازم برای جمعآوری، انتقال و فرآورش گازهای همراه همزمان توسعه نیافته است. در نتیجه، سادهترین و کمهزینهترین راه، سوزاندن این گازها در محل بوده است.
اما شرایط امروز متفاوت است. ایران با ناترازی مزمن گاز در فصول سرد مواجه است و صنایع بزرگ بارها با محدودیت تأمین سوخت روبهرو شدهاند. در چنین وضعی، ادامه فلرینگ دیگر فقط یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه مستقیماً به امنیت انرژی و رشد اقتصادی گره خورده است.
کارشناسان انرژی معتقدند جمعآوری گازهای فلر یکی از کمریسکترین و سریعترین راهها برای افزایش عرضه گاز در کشور است، زیرا این گازها پیشاپیش تولید میشوند و تنها نیازمند سرمایهگذاری در زیرساختهای جمعآوری و فرآورش هستند.
هزینه مهار فلرها چقدر است؟
برآوردهای مختلف نشان میدهد اجرای کامل پروژههای جمعآوری گازهای مشعل به چند میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد. این هزینه شامل احداث واحدهای انجیال، خطوط لوله انتقال، ایستگاههای تقویت فشار و بهسازی پالایشگاههای گازی است.
با این حال، مقایسه هزینه سرمایهگذاری با ارزش گازهای بازیافتی تصویر متفاوتی ارائه میدهد. اگر سالانه ۵ تا ۶ میلیارد دلار گاز در فلرها میسوزد، حتی سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری نیز در یک بازه نسبتاً کوتاه قابل بازگشت است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران این پروژه را از نظر اقتصادی توجیهپذیر و حتی ضروری میدانند.
یکی از رویکردهای جدید، استفاده از سرمایه و توان بخش خصوصی است. قراردادهای بیع متقابل و مدلهای مشارکتی به شرکتهای داخلی اجازه میدهد در پروژههای جمعآوری فلر سرمایهگذاری کنند و در ازای آن از منافع فروش گاز یا محصولات جانبی بهرهمند شوند.
پیامدهای زیستمحیطی؛ هزینهای فراتر از دلار
فلرینگ فقط به معنای از دست رفتن پول نیست. سوزاندن گازهای همراه باعث انتشار دیاکسیدکربن، متان و ترکیبات آلاینده میشود که بر کیفیت هوا و سلامت ساکنان مناطق نفتی اثر مستقیم دارد. استانهای نفتخیز سالهاست با پیامدهای این آلودگیها مواجهاند.
کاهش فلرینگ میتواند به بهبود شاخصهای زیستمحیطی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و ارتقای جایگاه بینالمللی ایران در تعهدات اقلیمی کمک کند. از این منظر، پروژههای جمعآوری فلر همزمان یک اقدام اقتصادی و یک سرمایهگذاری زیستمحیطی محسوب میشوند.
وعدههای تکرارشده؛ از شعار تا اجرا
بحث مهار فلرها موضوع تازهای نیست. در سالهای گذشته، دولتهای مختلف وعدههایی برای کاهش یا حذف سوزاندن گازهای همراه دادهاند. برخی پروژهها به بهرهبرداری رسیده، اما به دلایل مختلف از جمله کمبود سرمایه، تحریمها، پیچیدگی فنی و مشکلات قراردادی، روند کلی کند بوده است.
تفاوت رویکرد فعلی در تأکید بر زمانبندی مشخص و تبدیل موضوع به یک اولویت سطح بالا در دولت است. تشکیل کارگروه ویژه، پیگیری مستقیم رئیسجمهور و تعیین اهداف کمی در برنامه توسعه، نشاندهنده تلاش برای عبور از مرحله شعار به اجراست.
با این حال، تجربه گذشته نشان میدهد تحقق این وعدهها نیازمند ثبات سیاستی، تأمین مالی پایدار و هماهنگی میان نهادهای مختلف است. هرگونه وقفه در سرمایهگذاری یا تغییر اولویتها میتواند پروژهها را دوباره به تعویق بیندازد.
راهکارهای فنی؛ از انجیال تا تولید برق
راهکارهای مهار فلر متنوع است. بخشی از گازهای همراه میتواند پس از فرآورش به شبکه سراسری تزریق شود. بخش دیگر بهعنوان خوراک پتروشیمیها یا سوخت نیروگاهها قابل استفاده است. در برخی مناطق نیز احداث نیروگاههای کوچک در محل میادین نفتی میتواند راهحلی عملی باشد.
توسعه واحدهای انجیال نقش کلیدی در این میان دارد. این واحدها با جداسازی مایعات گازی و تبدیل آن به محصولات با ارزش افزوده، هم درآمدزایی میکنند و هم انگیزه اقتصادی پروژهها را افزایش میدهند.
کارشناسان تأکید میکنند که ترکیبی از این راهکارها، متناسب با ویژگی هر میدان نفتی، باید به کار گرفته شود. نسخه واحدی برای همه میادین وجود ندارد و طراحی پروژهها نیازمند مطالعات دقیق فنی و اقتصادی است.
فلرینگ و ناترازی انرژی
یکی از مهمترین پیامدهای جمعآوری فلرها، کمک به کاهش ناترازی گاز در کشور است. گاز بازیافتی میتواند در فصل زمستان بخشی از کمبود عرضه را جبران کند و فشار بر نیروگاهها و صنایع را کاهش دهد.
در شرایطی که توسعه میادین جدید گازی زمانبر و پرهزینه است، استفاده از منابع موجود یک راهکار منطقی به نظر میرسد. به بیان دیگر، خاموش کردن فلرها معادل کشف یک منبع جدید انرژی است؛ با این تفاوت که این منبع همین حالا در حال سوختن است.
چالشهای پیشرو
با وجود اجماع نسبی بر ضرورت مهار فلرینگ، موانع قابل توجهی وجود دارد. تأمین مالی پروژهها در شرایط محدودیتهای بینالمللی، انتقال فناوریهای پیشرفته، پیچیدگی قراردادها و هماهنگی میان شرکتهای مختلف از جمله این چالشهاست.
علاوه بر این، برخی میادین قدیمی به دلیل پراکندگی و حجم کم گاز همراه، از نظر اقتصادی جذابیت کمتری دارند. در چنین مواردی ممکن است نیاز به حمایتهای دولتی یا مدلهای خلاقانه مالی باشد.
فلرها؛ شاخص کارآمدی مدیریت انرژی
امروز فلر دیگر صرفاً نشانه تولید نفت نیست، بلکه به معیاری برای سنجش کارآمدی مدیریت انرژی تبدیل شده است. کشوری که بتواند اتلاف منابع خود را به حداقل برساند، در واقع ظرفیتهای پنهان اقتصادش را فعال کرده است.
اگر برنامه دولت برای مهار بخش عمده فلرینگ تا سال ۱۴۰۷ محقق شود، ایران میتواند سالانه میلیاردها دلار ارزش افزوده ایجاد کند، فشار ناترازی انرژی را کاهش دهد و گامی مهم در جهت توسعه پایدار بردارد.
اما تحقق این هدف به استمرار اراده سیاسی، شفافیت در اجرای پروژهها و نظارت عمومی نیاز دارد. هر روز تأخیر، همانطور که رئیسجمهور گفته، به معنای سوختن میلیونها دلار است؛ شعلههایی که خاموش کردنشان نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت ملی است.
- هبر انقلاب: ما رئیسجمهور آمریکا را مجرم میدانیم
- شهادت ۲۴۲۷ نفر و جمعا ۳۱۱۷ جان باخته در حوادث دیماه ۱۴۰۴
- «مجوز یا ممنوعیت؟ گزارش جامع از جنجال صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان در ایران»
- پیشبینی مهم از قیمت مسکن؛ آیا بازار در آستانه یک ریزش سنگین است؟
- وقتی اینترنت قطع میشود، بازار فیلترشکنها منفجر میشود
