جمهوریت –تحریریه سیاسی – امیر احمدی:
چند روز پس از اجرای آتشبس غزه، منطقهٔ خاورمیانه در موقعیتی شکننده و پیچیده قرار دارد. توافقی که با میانجیگری مصر، قطر و حمایت آمریکا حاصل شد، شامل آزادی تدریجی گروگانها، توقف عملیات نظامی و ارسال کمکهای بشردوستانه است. اما در کنار این اقدامات، اظهارات اخیر رئیسجمهور آمریکا وجه دیگری به معادله افزوده است.
دونالد ترامپ روز گذشته در جلسه کابینه و دربارهٔ توافق غزه اظهار داشت:
«ما در حال کار بر روی زمانبندیِ امضای توافق هستیم و به مصر خواهیم رفت تا امضای رسمی داشته باشیم. ایران میخواهد برای دستیابی به صلح تلاش کند و ما با آن همکاری خواهیم کرد.»
او همچنین تاکید کرد که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد و ادامه داد:
«ما آنها را تحریم کردیم. اگر ایران را بمباران نمیکردیم، احتمالا سلاحهای هستهای متعددی داشتند. اما ما با ایران همکاری خواهیم کرد.»
ترامپ افزود که بازسازی غزه یکی از اولویتها خواهد بود و کشورهایی را دعوت خواهد کرد که در آن سرمایهگذاری کنند. او گفت:
«غزه بازسازی خواهد شد … برخی کشورهای فوقالعاده پا پیش میگذارند و پول زیادی صرف خواهند کرد و امور آنجا را مراقبت میکنند.»
این اظهارات ممکن است دو معنا داشته باشد: از یک سو، سیگنالی به تهران مبنی بر تمایل به کاهش تنش دیپلماتیک و تلاش برای گفتوگو؛ و از سوی دیگر، ادعایی علیه برنامهٔ هستهای ایران که هنوز نقطهای بسیار حسّاس در مناسبات آمریکا–ایران است.
تحلیل امنیتی: بازدارندگی شکننده اما با خیزش احتمال تحول
بازدارندگی میان ایران و اسرائیل پس از تبادل آتش در ۲۰۲۴ همچنان برقرار است، اما احتمال وقوع یک حادثهٔ اشتباه محاسباتی در جبهههای نیابتی (لبنان، یمن، عراق/سوریه) وجود دارد.
با این حال، اگر ترامپ بخواهد گامی عملی در مسیر «همکاری با ایران» بردارد، ممکن است یکی از نقاط آتش زیر خاکستر به گفتوگو تبدیل شود. از سوی مقابل، هرگونه گامی که تعبیر به نرمش شود، میتواند مقاومت داخلی در آمریکا و اسرائیل را برانگیزد.
دیدگاه نصرتالله تاجیک: جنگ تازه بعید است
نصرتالله تاجیک، سفیر پیشین ایران در اردن، همچنان بر این باور است که احتمال جنگ جدید پایین است و تأکید میکند که نگاهها بیشتر متوجه حزبالله و انصارالله است تا ایران.
او با اشاره به هزینههای داخلی بالای جنگ برای اسرائیل و عواقب فراملی آن، معتقد است حتی در شرایط تنش، جنگ تمامعیار بین ایران، اسرائیل و آمریکا در کوتاهمدت بعید است.
جبهههای نیابتی همچنان فعالند
در شمال، درگیریهای مرزی میان حزبالله لبنان و اسرائیل هرچند مهار شدهاند، اما بهکلی متوقف نشدهاند.
در دریای سرخ، حملات نیروهای انصارالله یمن به کشتیهای مرتبط با اسرائیل، ریسک تقابل غیرمستقیم ایران و آمریکا را زنده نگه داشته است.
در عراق و سوریه نیز گروههای همسو با ایران گهگاه مواضع آمریکایی را هدف قرار میدهند و واشینگتن با حملات محدود پاسخ میدهد.
پارادوکس اظهارات ترامپ و واقعیت منطقهای
اظهارات ترامپ مبنی بر «همکاری با ایران» در دشوارهای دیپلماتیک جای دارد:
• اگر جدی باشد، میتواند دروازهای به کاهش تنش در پرونده هستهای و منطقهای باز کند؛
• اگر تاکتیکی باشد، ممکن است در بدترین حالت موجب برانگیختن شک و بدبینی شود و فرصتهای اعتمادسازی را از میان ببرد.
در هر حال، از دید تحلیلگران، اظهارات ترامپ به تنهایی نمیتواند معیاری برای تغییر ساختار قدرت باشد؛ بلکه تنها در بستر تحرکات عملیِ دیپلماتیک و میدانی معنا پیدا خواهد کرد.
پیشبینی سهماهه: صلح شکننده با امکان تحولات جدید
اگرچه تحلیلگران همچنان روند غالب را «آرامش مشروط با تنشهای جانبی» میدانند، حضور اظهارات ترامپ بهعنوان یک متغیر تازه میتواند سناریوهای آینده را پیچیدهتر کند.
اگر آمریکا عملاً مسیر همکاری با ایران را دنبال کند، ممکن است یکی از جبههها از تنش به گفتوگو تبدیل شود. اما همچنان اگر حادثهای غیرمنتظره رخ دهد، همانطور که تحلیلها هشدار میدهند، بازگشت جنگ دور از ذهن نیست.
بیشتر بخوانید:
