جمهوریت –تحریریه سیاسی – امید امیری زنجانی:
«NPT واقعاً درپیتی است»؛ حمله به یکی از ستونهای حقوق بینالملل هستهای
محمدجواد لاریجانی در تازهترین مصاحبهاش با انتقاد تند از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای گفته است:
«انپیتی واقعاً درپیتی است؛ به درد هیچی نمیخورد.»
این جمله که روز گذشته در فضای مجازی و برخی رسانهها بازتاب گسترده یافت، از سوی بسیاری از تحلیلگران بهعنوان اهانت به یکی از اسناد پایهای حقوق بینالملل تلقی شد. در حالیکه ایران همچنان عضو NPT است و استدلال اصلی تهران در مجامع جهانی — از جمله در برابر آمریکا و اسرائیل — پایبندی به همین پیمان است، چنین سخنانی میتواند موقعیت حقوقی کشور را تضعیف کند.
کارشناسان حقوق بینالملل میگویند اینگونه اظهارات میتواند به تضعیف استدلال ایران در مجامع بینالمللی بینجامد و دست مخالفان را برای تشدید فشارهای سیاسی باز کند.
«میتوانیم بسازیم اما نمیسازیم»؛ ابهام در پیام رسمی
دیروز در یکی دیگر از اظهارات جنجالی، لاریجانی گفته بود:
«ایران توانمندی ساختن سلاح اتمی را دارد اما رسماً میگوید من نمیسازم. این غیر از کشوری است که نمیتواند بسازد و پُز میدهد که نمیسازد. این یک فرهنگ جدید در اخلاق علمی جهان است.»
این گفته با واکنشهای گستردهای روبهرو شد و منتقدان داخلی آن را مغایر با سیاست رسمی جمهوری اسلامی دانستند؛ سیاستی که ساخت، نگهداری و استفاده از سلاح هستهای را صریحاً حرام و غیراخلاقی اعلام کرده است.
از «بمب ۲۴ ساعته» تا «ناف ترامپ»؛ مسیر اظهارات شاذ
در سابقهی گفتارهای لاریجانی موارد متعددی از اظهارات تحریکآمیز دیده میشود.
در گفتوگویی تلویزیونی گفته بود:
«اگر اراده شود، ایران ظرف ۲۴ ساعت میتواند به توان نظامی هستهای دست یابد.»
این جمله، بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی یافت و از آن بهعنوان نشانهی «قابلیت تسلیحاتی بالقوه ایران» یاد شد.
او همچنین در واکنش به سیاستهای دولت ترامپ گفت:
«ترامپ دیگر نمیتواند در مارالاگو آفتاب بگیرد، ممکن است یک ریزپرنده نافش را هدف بگیرد!»
این سخن با لحنی طنزآمیز مطرح شد اما بهعنوان تهدید مستقیم علیه رئیسجمهور وقت آمریکا تعبیر و گزارش گردید.
تحلیلهای نادرست و هزینههای تکرارشونده
محمدجواد لاریجانی در تحلیل بحران سوریه نیز پیشتر دچار اشتباه محاسباتی شد؛ او در یکی از برنامهها با اطمینان گفت «بعید است بشار اسد به این راحتی سقوط کند»، اما ساعاتی بعد دامنهی درگیریها چنان بالا گرفت که تحلیل او غیرواقعی جلوه کرد.
منتقدان این خطاها را نشانهی ضعف در ارزیابی واقعیتهای سیاسی و نوعی نگاه شخصی و غیرتخصصی به مسائل راهبردی میدانند.
واکنشها و نگرانیها
تحلیلگران سیاسی هشدار میدهند که در شرایط پرتنش کنونی، تکرار اینگونه گفتارهای احساسی و غیررسمی، تنها به پروژهی رسانهای نتانیاهو و جریانهای ضدایرانی کمک میکند. آنان تأکید دارند که مخالفت با NPT یا اشاره به توان تسلیحاتی، هیچ سنخیتی با سیاست رسمی کشور ندارد و فقط خوراک تبلیغاتی برای دشمنان فراهم میآورد.
در مقابل، برخی حامیان جواد لاریجانی معتقدند او صرفاً به «توانمندی علمی و فناورانه» ایران اشاره دارد و هدفش تهدید یا چالش با سیاست رسمی نیست. با این حال، اغلب ناظران بر این باورند که انتخاب واژگان و زمان بیان چنین سخنانی بهقدری حساس است که باید با دقت و هماهنگی انجام شود.
گفتوگو دربارهی مسائل راهبردی و حقوق بینالملل هستهای باید با دقت، دانش فنی و هماهنگی با سیاستهای رسمی کشور انجام گیرد. بیتوجهی به این ملاحظات میتواند منافع ملی را در سطح جهانی به خطر اندازد.
شفافسازی از سوی سخنگویان دولت و وزارت خارجه دربارهی مواضع رسمی ایران نسبت به NPT و برنامهی هستهای، ضرورتی فوری است تا هرگونه سوءبرداشت یا بهرهبرداری خارجی از اظهارات شخصی منتفی شود.
بیشتر بخوانید:
