جمهوریت –تحریریه اقتصادی- نیلوفر توتونچی:
طلای آبشده چیست؟
طلای آبشده، همان طلای ذوبشدهای است که از بازگرداندن زیورآلات شکسته، قطعات قدیمی، یا حتی شمشهای فرسوده در کورههای مخصوص به دست میآید. پس از ذوب، فلز طلای خالص در قالبهایی با وزن مشخص ریخته میشود تا برای استفاده مجدد در ساخت مصنوعات یا برای خرید و فروش آماده باشد.
به زبان ساده، طلای آبشده «طلای خام» است و نه زیورآلات. تفاوت اساسی آن با مصنوعات در این است که هیچ اجرتی بابت ساخت ندارد و تنها ارزش فلز طلا در آن لحاظ میشود. معمولاً این طلا در عیارهای ۱۸، ۲۰ و ۲۲ در بازار ایران عرضه میشود. همین حذف اجرت و سادگی معامله، باعث شده برخی مردم به امید سود بیشتر به خرید آن روی آورند.
چرا مردم به طلای آبشده علاقهمند شدند؟
افزایش مداوم قیمت طلا، افت ارزش ریال و نبود اعتماد به بازارهای موازی مانند بورس یا ارز، مردم را بهسوی راههایی کشاند تا ارزش پول خود را حفظ کنند. در سالهای اخیر، طلای آبشده در کنار سکه و طلای دستدوم، به گزینهای پرطرفدار بدل شد.
به گفته محمد کشتیآرای، عضو هیأترئیسه کمیسیون تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف ایران، از زمانی که قیمت طلا روند افزایشی گرفت و ارزش ریال کاهش یافت، مردم برای حفظ سرمایه خود به خرید طلای دستدوم روی آوردند. اما چون در معاملات طلای دستدوم باید مالیات و سود پرداخت میشد، بسیاری ترجیح دادند بهجای آن سراغ طلای آبشده بروند؛ کالایی که «اجرت ساخت ندارد» و کارمزد آن تنها حدود یک درصد است.
کاهش هزینهها، نقدشوندگی ظاهری بالا و امکان خرید با مبالغ کمتر، سه عامل اصلی جذب مردم به این بازار بوده است. اما همانطور که کشتیآرای تأکید میکند، این کالا «تخصصی» است و نه برای سرمایهگذار عادی.
مزایای طلای آبشده
۱. حذف اجرت ساخت: برخلاف طلاهای زینتی، در طلای آبشده هیچ هزینهای بابت طراحی یا ساخت پرداخت نمیشود. خریدار صرفاً بهای وزن و عیار فلز را میپردازد.
۲. هزینه کمتر نسبت به مصنوعات: چون هزینههای جانبی حذف میشود، قیمت هر گرم طلای آبشده معمولاً پایینتر از زیورآلات یا سکه است.
۳. انعطاف در خرید: طلای آبشده را میتوان در مقادیر بسیار کوچک یا زیاد خرید. این ویژگی برای کسانی که قصد دارند با سرمایه اندک وارد بازار طلا شوند، جذاب است.
۴. حذف بخشی از مالیات: در معاملات طلای خام یا آبشده معمولاً مالیات بر ارزش افزوده شامل اجرت ساخت نیست، در نتیجه مالیات پرداختی نیز کمتر است.
۵. تابع قیمت جهانی: از آنجا که ارزش طلای آبشده مستقیماً با نرخ جهانی طلا و قیمت دلار در ایران مرتبط است، تغییرات بازار جهانی به سرعت در قیمت آن منعکس میشود و فرصتهایی برای سودگیری ایجاد میکند.
معایب و ریسکهای جدی طلای آبشده
در کنار این مزایا، بازار آبشده ریسکهایی دارد که گاه زیان آن برای افراد ناآگاه بسیار سنگین است:
۱. تقلب در عیار: تشخیص عیار واقعی طلا کاری تخصصی است. برخی فروشندگان سودجو طلایی با عیار پایینتر یا ناخالصی بالا را بهجای طلای استاندارد میفروشند. نتیجه، ضرر مستقیم خریدار است.
۲. نبود شناسنامه و استاندارد: طلای آبشده بر خلاف شمش یا سکه رسمی، فاقد پلمپ، شماره سریال و گواهی استاندارد است. در نتیجه تشخیص اصالت آن دشوار است و در صورت بروز اختلاف، پیگیری قانونی سخت میشود.
۳. نقدشوندگی محدود برای مردم عادی: هرچند ممکن است بهظاهر فروش آبشده آسان به نظر برسد، اما واقعیت آن است که بیشتر طلافروشان فقط آبشدهای را میخرند که خود فروختهاند یا از منبع مورد اعتمادشان آمده باشد. به همین دلیل، اگر خریدار بخواهد آن را در بازار آزاد بفروشد، اغلب خریدار مناسبی نمییابد.
۴. خطر خرید از واحدهای غیررسمی: برخی از مردم در شرایط هیجانی به سراغ واحدهای اجارهای یا بدون مجوز میروند. کشتیآرای میگوید: «موارد متعددی بوده که مردم از این واحدها طلای آبشده خریدهاند و بعد متوجه شدهاند طلا تقلبی یا عیار پایین است.»
۵. دشواری فروش و نقدشوندگی پایینتر از سکه: اگر فردی طلای آبشده بخرد، معمولاً فقط همان واحد صنفی حاضر به خرید آن از اوست. در حالی که سکه طلا در هر نقطه از کشور قابل فروش است.
۶. نبود شفافیت قیمتی: چون قیمت طلای آبشده تابع نرخ لحظهای دلار، قیمت جهانی طلا و تصمیمات بازار داخلی است، نوسانات آن بسیار سریع و گاه غیرقابل پیشبینی است.
۷. احتمال معاملات مشکوک یا فردایی: در برخی موارد، خرید و فروش طلای آبشده به صورت شرطی یا «فردایی» انجام میشود؛ یعنی معامله بر مبنای پیشبینی قیمت فردا یا روزهای آینده است. این نوع معاملات از نظر قانونی و شرعی محل تردید است و حتی میتواند مصداق سفتهبازی و قمار اقتصادی تلقی شود.
۸. نبود پوشش بیمهای: در صورت سرقت، مفقودی یا تقلب، هیچ نهاد رسمی مسئولیتی در قبال خسارت طلای آبشده ندارد.
وضعیت قانونی و مقررات مربوط
از منظر قانونی، خرید و فروش طلای آبشده در ایران ممنوع نیست. هیچ قانون مصوب مجلس یا هیأت دولت وجود ندارد که این نوع معامله را منع کرده باشد.
اما بر اساس مصوبات اتحادیه فروشندگان و سازندگان طلا و جواهر، واحدهای صنفی حق ندارند به مردم عادی طلای آبشده بفروشند. علت این محدودیت، ماهیت تخصصی این کالا و خطر تقلب در معاملات غیرحرفهای است.
کشتیآرای در گفتوگو با ایسنا تأکید کرده است:
«خرید و فروش طلای آبشده قانونی است اما به مردم عادی توصیه نمیشود. طلای آبشده باید بین طلافروشان و سازندگان مصنوعات معامله شود؛ چراکه ورود افراد غیرحرفهای میتواند آنان را با خطراتی مانند تقلب در عیار و دشواری نقدشوندگی روبهرو کند.»
او همچنین هشدار میدهد که خریداران در صورت اصرار به خرید، باید فاکتور رسمی با ذکر نام فروشنده، آدرس واحد صنفی، وزن، عیار و مهر معتبر دریافت کنند. این فاکتور در آینده تنها مدرک قابل استناد برای پیگیری است.
در مقابل، سکه طلا به دلیل ضرب رسمی توسط بانک مرکزی و اعتبار قانونی آن، از امنیت و نقدشوندگی بالاتری برخوردار است و از دید کارشناسان، گزینهای بهمراتب مطمئنتر برای سرمایهگذاری مردم عادی محسوب میشود.
دیدگاه کارشناسان و توصیههای حرفهای
۱. فقط برای افراد متخصص: طلای آبشده کالایی حرفهای است و معامله آن مستلزم آشنایی با روشهای ریگیری، تعیین عیار، وزنکشی دقیق و شناخت بازار است. مردم عادی در صورت ورود بدون دانش کافی، در معرض تقلب و ضرر قرار میگیرند.
۲. خرید از مراکز معتبر: هرگونه خرید باید از طلافروشان دارای پروانه کسب و با فاکتور رسمی انجام شود. از معاملات بدون سند یا انجامشده در فضای مجازی بدون ضمانت معتبر باید پرهیز شود.
۳. پرهیز از معاملات فردایی: این نوع معاملات (که در آن طلا برای روز بعد یا آینده معامله میشود) ممکن است مصداق سفتهبازی یا حتی غیرشرعی باشد.
۴. مقایسه گزینهها: برای حفظ ارزش پول، خرید سکههای بانکی یا طلای نو با فاکتور رسمی همچنان امنتر است. هرچند اجرت ساخت دارند، اما ریسک تقلب یا عدم پذیرش بازار در آنها وجود ندارد.
۵. نقدشوندگی را در نظر بگیرید: در صورت نیاز فوری به پول، فروش طلای آبشده معمولاً دشوارتر و با ضرر بیشتر از سکه است.
۶. مراقبت در نگهداری: طلای آبشده به دلیل نداشتن بستهبندی رسمی، بیشتر در معرض سرقت یا مفقودی است؛ نگهداری آن در صندوق امانات بانکی توصیه میشود.
بازار طلای آبشده در ظاهر میتواند مسیری جذاب برای حفظ ارزش پول باشد، اما در واقع عرصهای است تخصصی، پرریسک و مستعد تقلب. برای خریداران عادی، این بازار بیشتر شبیه مینگذاری مالی است تا فرصت سرمایهگذاری.
همانگونه که محمد کشتیآرای هشدار داده است، خرید طلای آبشده برای مردم عادی نهتنها سود تضمینشدهای ندارد، بلکه ممکن است به از دست رفتن کل سرمایه منجر شود. از این رو توصیه نهایی کارشناسان روشن است:
اگر قصد حفظ ارزش دارایی دارید، سکه بخرید؛ اگر اهل ریسک و دانش تخصصی هستید، آنگاه میتوانید به بازار آبشده نزدیک شوید.
طلای آبشده قانونی است، اما برای بسیاری از مردم، در نهایت تجربهای تلخ و زیانبار خواهد بود.
بیشتر بخوانید:
