جمهوریت –تحریریه بین الملل- ایمان جهانشهاهی:
انتشار طرح ۲۰ بندی دونالد ترامپ برای پایان جنگ غزه، نه تنها صحنه سیاسی فلسطین و اسرائیل را تکان داده بلکه بازتابی جهانی در منطقه و فراتر از آن داشته است. این طرح در حالی رونمایی شد که جنگ غزه وارد بحرانیترین مرحله انسانی خود شده و نیم میلیون فلسطینی در محاصره شدید قرار دارند.
۱. محتوای طرح ترامپ
طرح ترامپ مجموعهای از تدابیر امنیتی، سیاسی و اقتصادی را در بر میگیرد. مهمترین نکات آن عبارتاند از:
• خلع سلاح کامل غزه: تمام تونلها و زیرساختهای نظامی حماس نابود خواهند شد و هیچ گروه مسلحی در حکومت غزه نقشی نخواهد داشت.
• آزادی اسرا: ظرف ۷۲ ساعت همه گروگانها آزاد میشوند و اسرائیل در مقابل ۲۵۰ زندانی محکوم به حبس ابد و ۱۷۰۰ زندانی فلسطینی دیگر را آزاد خواهد کرد.
• حکومت انتقالی: غزه توسط یک کمیته تکنوکرات فلسطینی و کارشناسان بینالمللی اداره خواهد شد. این کمیته تحت نظارت «شورای صلح» به ریاست ترامپ و با مشارکت تونی بلر فعالیت میکند.
• نیروی بینالمللی ثباتبخش (ISF): با همکاری آمریکا، اردن و مصر برای آموزش و تجهیز پلیس فلسطین ایجاد خواهد شد.
• ضمانت اسرائیل: تلآویو متعهد شده که غزه را اشغال یا ضمیمه نکند. حضور امنیتی اسرائیل صرفاً تا پایان فرآیند خلع سلاح ادامه خواهد داشت.
• بازسازی اقتصادی: غزه به یک منطقه ویژه اقتصادی تبدیل میشود و سرمایهگذاریهای بینالمللی برای بازسازی زیرساختها (آب، برق، فاضلاب، بیمارستانها) بسیج خواهد شد.
ترامپ این ابتکار را «روز بزرگ تمدنها» و تلاشی برای تحقق «صلح ابدی» نامید.
۲. حمایت اسرائیل و نتانیاهو
بنیامین نتانیاهو در کنفرانس خبری با ترامپ با لحنی بیسابقه از او تمجید کرد:
• او ترامپ را «بزرگترین دوست اسرائیل در کاخ سفید» خواند.
• طرح ۲۰ بندی را «تضمین امنیت اسرائیل» و پایانی بر تهدید حماس معرفی کرد.
• با یادآوری عملیات «طلوع شیران» و «چکش نیمهشب» علیه ایران، همکاری امنیتی با آمریکا را ستود.
• اعلام کرد: «اگر حماس مخالفت کند، اسرائیل خود این مأموریت را به پایان خواهد رساند.»
این موضع نشان میدهد که تلآویو طرح ترامپ را همسو با اهداف استراتژیک خود میداند: تضعیف کامل حماس و حفظ کنترل غیرمستقیم بر غزه.
۳. واکنش فلسطینیان و مقاومت
در سوی مقابل، گروههای فلسطینی با دیده تردید به این طرح مینگرند:
• حمود مرداوی، از رهبران حماس، گفت: «طرح ترامپ به ما نرسیده و مفاد آن به دیدگاه اسرائیل نزدیک است.»
• تشکیلات مقاومت، این ابتکار را تلاشی برای «به حاشیه راندن فلسطینیان» و مشروعیتبخشی به اشغالگری اسرائیل میدانند.
• انصارالله یمن نیز آن را غیرقابل اجرا توصیف کرد و هدف اصلی آن را «کاهش فشار افکار عمومی جهانی بر اسرائیل» دانست.
به بیان دیگر، مقاومت معتقد است که این طرح نه تنها حقوق فلسطینیان را تضمین نمیکند بلکه مسیر صلحی تحمیلی بر اساس خواست اسرائیل و آمریکا را پیش میبرد.
۴. نقش کشورهای منطقه
• قطر با اعلام آمادگی برای همکاری، نشان داد که در چارچوب دیپلماسی میانجیگری فعال باقی میماند. تماس تلفنی نخستوزیر قطر با ترامپ و نتانیاهو، این نقش را تثبیت کرد.
• برخی کشورهای عربی که پیشتر در توافقنامههای ابراهیم حضور داشتند، احتمالا از این ابتکار بهعنوان بخشی از روند عادیسازی روابط استقبال خواهند کرد.
• ترامپ حتی مدعی شد که «ایران نیز ممکن است به توافقنامههای ابراهیم بپیوندد»؛ ادعایی که به نظر بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا واقعیت سیاسی.
۵. واکنش بینالمللی
• کشورهای اروپایی: ترامپ کشورهایی را که فلسطین را به رسمیت شناختند «احمق» خواند، جملهای که شکاف بیشتری میان واشنگتن و برخی پایتختهای اروپایی ایجاد میکند.
• خانواده اسرای اسرائیلی: این طرح را «تاریخی» دانستند و آن را فرصتی برای بازگشت گروگانها معرفی کردند.
• سازمانهای بینالمللی: آنروا نسبت به وضعیت انسانی در غزه هشدار داد و گفت نیم میلیون فلسطینی در منطقهای کمتر از ۸ کیلومتر مربع محاصره شدهاند.
۶. بُعد انسانی و چالشهای عملی
با وجود وعدههای اقتصادی و امنیتی، بحران انسانی غزه مانعی جدی در برابر هر طرح سیاسی است:
• قحطی و بیخانمانی گسترده در جنوب غزه ادامه دارد.
• بیش از نیم میلیون نفر در شرایط غیرقابل تحمل محاصره شدهاند.
• سازمان ملل خواستار آتشبس فوری و ارسال کمکهای بشردوستانه شده است.
اگر این نیازهای فوری برطرف نشوند، حتی بهترین چارچوبهای سیاسی هم با شکست روبهرو خواهند شد.
۷. تحلیل و چشمانداز
طرح ترامپ ترکیبی از سیاست فشار حداکثری بر حماس و امتیازات اقتصادی برای فلسطینیان است. در عین حال، با تأکید بر نقش آمریکا و شخص ترامپ، این طرح بیشتر رنگوبوی انتخاباتی دارد.
چالشهای اصلی پیش رو:
1. عدم مشروعیت داخلی: بدون مشارکت واقعی فلسطینیان، هیچ ابتکاری پایدار نخواهد بود.
2. ابهام در نقش اسرائیل: تعهد به عدم اشغال در کنار حفظ حضور امنیتی، تناقضآمیز است.
3. بحران انسانی: تا زمانی که محاصره و آوارگی ادامه دارد، اعتماد به طرحهای خارجی ناچیز خواهد بود.
4. واکنش مقاومت: مخالفت حماس و سایر گروهها احتمالاً به تداوم جنگ منجر میشود.
نتیجهگیری
طرح ترامپ را میتوان جاهطلبانهترین ابتکار صلح در خاورمیانه طی سالهای اخیر دانست؛ ابتکاری که از یک سو با استقبال اسرائیل و برخی متحدان عربی روبهرو شده و از سوی دیگر، مخالفت جدی فلسطینیان و نیروهای مقاومت را برانگیخته است.
اگرچه این طرح میتواند معادلات منطقه را تغییر دهد، اما ابهامات حقوقی، مخالفتهای داخلی فلسطینی و بحران انسانی، اجرای آن را دشوار میسازد. به نظر میرسد سرنوشت این ابتکار بیش از آنکه در کاخ سفید و کنفرانسهای خبری تعیین شود، در میدانهای جنگ غزه و میان مردم محاصرهشده رقم خواهد خورد.
بیشتر بخوانید:
