جمهوریت – تحریریه بین الملل – امید امیری زنجانی:
دیدار در کاخ الیمامه؛ تمرکز بر آینده منطقه
در این سفر، لاریجانی و ولیعهد عربستان سعودی درباره روابط دوجانبه، تحولات منطقه و همکاریهای اقتصادی گفتوگو کردند. خبرها حاکی است که موضوعاتی همچون حل مشکلات تجار ایرانی، سرمایهگذاری مشترک و توسعه همکاریهای امنیتی و دفاعی نیز بهطور جدی در دستورکار قرار گرفته است. این دیدار پاسخی مستقیم به سفر فروردینماه خالد بنسلمان، وزیر دفاع عربستان، به تهران بود که نقطه عطفی در مسیر احیای روابط دو کشور محسوب میشود.
دستورکارهای اصلی مذاکرات
-
امنیت منطقهای: یمن همچنان دغدغه اصلی ریاض است، در حالیکه تهران بیشتر به ثبات اقتصادی و کاهش فشارهای خارجی میاندیشد. هر دو کشور اما ثبات منطقهای را بهعنوان متغیر مشترک ضروری پذیرفتهاند.
-
اقتصاد و سرمایهگذاری: با وجود محدودیتهای تحریم و بیاعتمادی، گامهای عملی در کوتاهمدت به نشستهای اقتصادی، گردشگری مذهبی، پروازهای مستقیم و تجارت خرد محدود میشود. در میانمدت، حضور شرکتهای ایرانی در پروژههای عمرانی عربستان و همکاری در چارچوب اوپکپلاس محتمل است.
-
پرونده انرژی و دریا: اختلافات پیرامون میادین مشترک گازی و همکاریهای مرزی–دریایی میتواند در مراحل بعدی بهعنوان آزمونی برای سنجش میزان اعتماد متقابل مطرح شود.
-
مسائل بینالمللی و هستهای: گزارشها نشان میدهد عربستان علاقهمند است نقش میانجی یا تسهیلگر در گفتوگوهای هستهای ایران با غرب ایفا کند، و حضور لاریجانی با سابقه مستقیم در این پرونده، وزنی مضاعف به مذاکرات بخشید.
نقش ممتاز علی لاریجانی در شرایط کنونی
-
بازگشت به جایگاه کلیدی: انتصاب لاریجانی در مرداد ۱۴۰۴ بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، او را دوباره در جایگاه هماهنگکننده اصلی سیاست امنیتی و خارجی کشور قرار داد.
-
سابقه هستهای و میانجیگری: تجربه او در هدایت مذاکرات هستهای در دهه ۱۳۸۰، توانایی ویژهای برای پیوند دادن مسیر منطقهای (ریاض) با مسیر بینالمللی (گفتوگوهای هستهای) فراهم کرده است.
-
ظرفیت اعتمادسازی: لاریجانی با شبکه ارتباطی گسترده و تجربه طولانی در حوزه سیاست خارجی، میتواند بهعنوان «معمار اعتمادسازی» میان تهران و ریاض نقشآفرینی کند.
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
-
کاهش ریسک بازگشت به تنش: اگر دو طرف بر سر خطوط تماس امنیتی و قواعد تنشزدایی به توافق برسند، احتمال بازگشت به چرخههای پرتنش گذشته کاهش مییابد.
-
همافزایی در پرونده هستهای: حضور عربستان بهعنوان تسهیلگر میتواند روند گفتوگوهای ایران با غرب را در مسیری کمتنشتر قرار دهد.
-
اقتصاد سیاسی نوین: هرچند قراردادهای بزرگ کوتاهمدت محتمل نیست، اما سیگنالهای مثبت سیاسی میتواند مسیر برای گسترش گردشگری، تجارت سبک و در ادامه پروژههای زیرساختی هموار سازد.
ریسکها و محدودیتها
-
نبود نقشهراه رسمی: فقدان یک چارچوب همکاری مدون میتواند روابط را شکننده نگه دارد. تجربه سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲ شاهدی بر این آسیبپذیری است.
-
فشار متغیرهای فرامنطقهای: تحولات پرونده هستهای، سیاستهای آمریکا و اقدامات اسرائیل همچنان متغیرهای بیرونی هستند که میتوانند مسیر تعاملات تهران–ریاض را تحتتأثیر قرار دهند.
سفر علی لاریجانی به ریاض را باید بیش از یک دیدار تشریفاتی دانست؛ این سفر تلاشی جدی برای تعریف نظم نوین امنیتی–اقتصادی در خلیج فارس است. اگر تهران و ریاض بتوانند اعتمادسازی کنند و نقشهراهی مشترک تدوین نمایند، نقش لاریجانی میتواند نقطه اتصال پروندههای حساس ایران در منطقه و عرصه بینالمللی باشد. در غیر این صورت، خطر بازگشت به مسیر پر از دستاندازهای گذشته همچنان پابرجاست.
بیشتر بخوانید:
