جمهوریت – تحریریه بین الملل:
شوک جنگ خاورمیانه به بازار انرژی جهان
جنگ در خاورمیانه بار دیگر نشان داد که این منطقه همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس اقتصاد جهانی است. درگیری نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر نهتنها امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار داده، بلکه بازارهای جهانی انرژی را نیز وارد مرحلهای تازه از نوسان و نگرانی کرده است.
بازار نفت در روزهای اخیر شاهد افزایش قابل توجه قیمتها بوده است. دلیل اصلی این افزایش، نگرانی درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی در خلیج فارس و به ویژه تنگه هرمز است.
سرمایهگذاران و فعالان بازار انرژی نگرانند که گسترش درگیریها بتواند جریان صادرات نفت منطقه را مختل کند. چنین اختلالی به سرعت میتواند تعادل شکننده بازار انرژی را برهم بزند و موج تازهای از افزایش قیمتها را رقم بزند.
در چنین فضایی، بحران خاورمیانه دیگر فقط یک موضوع امنیتی نیست؛ بلکه به مسئلهای تعیینکننده در اقتصاد جهانی تبدیل شده است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه استراتژیک نفت جهان
در مرکز نگرانیهای بازار انرژی، نام یک گذرگاه بیش از هر چیز دیگری شنیده میشود: تنگه هرمز.
این تنگه باریک میان ایران و عمان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت در جهان محسوب میشود. روزانه میلیونها بشکه نفت از این مسیر به سمت بازارهای جهانی ارسال میشود.
برآوردها نشان میدهد نزدیک به یک پنجم نفت مصرفی جهان از این گذرگاه عبور میکند؛ رقمی که به خوبی اهمیت راهبردی آن را نشان میدهد.
در شرایطی که تنشهای نظامی در منطقه افزایش یافته، تهدیدهای مطرحشده درباره محدود شدن عبور کشتیها از این تنگه به سرعت بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.
حتی احتمال بروز اختلال در این مسیر نیز برای افزایش قیمت نفت کافی بوده است.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند تنگه هرمز به یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده در آینده بازار انرژی تبدیل شده است.
چرخش قابل توجه در سیاست تحریمی آمریکا
یکی از مهمترین تحولات همزمان با جنگ خاورمیانه، تغییر رویکرد واشنگتن در قبال صادرات نفت روسیه است.
وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرده است که برای جلوگیری از اختلال در بازار جهانی انرژی، به هند معافیت سیروزه برای خرید نفت تحریمشده از روسیه داده شده است.
این تصمیم در حالی اتخاذ شده که آمریکا پس از آغاز جنگ اوکراین تلاش گستردهای برای محدود کردن صادرات انرژی روسیه انجام داده بود.
در آن زمان هدف اصلی کاهش درآمدهای نفتی مسکو و فشار اقتصادی بر این کشور بود. اما اکنون شرایط بازار انرژی تغییر کرده است.
افزایش قیمت نفت و نگرانی از کمبود عرضه باعث شده است که واشنگتن ناچار شود در برخی سیاستهای خود انعطاف نشان دهد.
به بیان دیگر، بحران خاورمیانه معادلات انرژی جهان را به گونهای تغییر داده که حتی سیاستهای تحریمی نیز تحت تأثیر آن قرار گرفتهاند.
روسیه؛ برنده خاموش بحران نفت
در میان همه بازیگران صحنه انرژی، روسیه شاید بیش از دیگران از تحولات اخیر سود ببرد.
اقتصاد این کشور وابستگی قابل توجهی به صادرات نفت و گاز دارد. بخش مهمی از درآمدهای دولت روسیه از محل فروش انرژی تأمین میشود.
تحریمهای غرب پس از جنگ اوکراین تلاش داشت این منبع درآمد را محدود کند. اما روسیه با تغییر مسیر صادرات خود به سمت آسیا، به ویژه چین و هند، توانست بخش بزرگی از این فشار را مدیریت کند.
اکنون افزایش قیمت نفت میتواند این روند را بیش از پیش به سود مسکو تغییر دهد.
حتی اگر روسیه نفت خود را با تخفیف نسبت به قیمت بازار بفروشد، بالا رفتن قیمت جهانی انرژی همچنان درآمد قابل توجهی برای این کشور ایجاد میکند.
در چنین شرایطی، بحران خاورمیانه عملاً به یک فرصت اقتصادی برای روسیه تبدیل شده است.
هند؛ خریدار کلیدی نفت روسیه
در میان مشتریان نفت روسیه، هند جایگاه ویژهای پیدا کرده است.
پس از اعمال تحریمهای غرب علیه مسکو، پالایشگاههای هندی به سرعت خرید نفت روسیه را افزایش دادند. تخفیفهایی که روسیه برای فروش نفت خود ارائه میداد، انگیزه مهمی برای افزایش این واردات بود.
در حال حاضر هند یکی از بزرگترین خریداران نفت روسیه محسوب میشود.
معافیت موقت آمریکا برای ادامه این خریدها نشان میدهد که حتی در فضای رقابتهای ژئوپلیتیک نیز واقعیتهای بازار انرژی میتواند بر تصمیمات سیاسی تأثیر بگذارد.
در واقع واشنگتن برای جلوگیری از افزایش شدید قیمت نفت ناچار شده است تا حدی از فشار بر صادرات انرژی روسیه بکاهد.
چین و دیپلماسی انرژی در سایه بحران
در سوی دیگر این معادله، چین نیز نقش مهمی ایفا میکند.
گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد پکن در حال مذاکره با ایران است تا عبور امن کشتیهای حامل نفت و گاز مایع قطر از تنگه هرمز تضمین شود.
چین بزرگترین واردکننده انرژی در جهان است و هرگونه اختلال در جریان نفت خاورمیانه میتواند تأثیر قابل توجهی بر اقتصاد این کشور داشته باشد.
به همین دلیل پکن تلاش میکند با استفاده از دیپلماسی منطقهای، مانع از بروز بحران جدی در مسیرهای انتقال انرژی شود.
این تحرکات نشان میدهد که بحران خاورمیانه تنها یک مسئله منطقهای نیست، بلکه به موضوعی مهم در رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
جنگی که معادلات انرژی جهان را تغییر داد
بازار جهانی انرژی در سالهای اخیر با تحولات بزرگی مواجه شده است.
تحریمهای روسیه، رقابت قدرتهای بزرگ، افزایش تقاضای جهانی و اکنون نیز جنگ در خاورمیانه، همگی عواملی هستند که ساختار بازار انرژی را دستخوش تغییر کردهاند.
در چنین شرایطی بسیاری از تحلیلگران معتقدند جهان وارد دورهای از بیثباتی در بازار انرژی شده است.
این بیثباتی میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی داشته باشد؛ از افزایش تورم گرفته تا تغییر مسیر سرمایهگذاریهای انرژی در سالهای آینده.
پیامدهای ژئوپلیتیک بحران انرژی
جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل تنها یک درگیری نظامی نیست؛ بلکه بحرانی است که میتواند توازن قدرت در نظام بینالملل را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
روسیه که درگیر جنگ اوکراین است، اکنون با افزایش قیمت انرژی و کاهش نسبی فشار تحریمها مواجه شده است.
در مقابل، آمریکا و متحدانش با چالش دشواری روبهرو هستند: چگونه میتوان بازار انرژی را کنترل کرد و در عین حال فشار اقتصادی بر روسیه را حفظ نمود.
این معادله پیچیده نشان میدهد که بحرانهای ژئوپلیتیک اغلب پیامدهایی بسیار فراتر از میدان نبرد دارند.
آینده بازار نفت در سایه جنگ
چشمانداز بازار انرژی در ماههای آینده تا حد زیادی به تحولات نظامی و سیاسی در خاورمیانه بستگی دارد.
اگر تنشها در منطقه ادامه پیدا کند یا اختلالی جدی در تنگه هرمز ایجاد شود، احتمال افزایش بیشتر قیمت نفت وجود دارد.
در چنین سناریویی، کشورهای صادرکننده انرژی مانند روسیه بیشترین سود را خواهند برد.
اما اگر تنشها کاهش یابد و مسیرهای انتقال نفت دوباره امن شوند، بازار ممکن است به تدریج به سمت ثبات حرکت کند.
با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند پیامدهای این بحران برای مدتها بر بازار انرژی سایه خواهد انداخت.
برندگان پنهان جنگ
تاریخ بحرانهای ژئوپلیتیک نشان داده است که در بسیاری از جنگها، برندگان واقعی لزوماً همان کشورهایی نیستند که در میدان نبرد حضور دارند.
گاهی برخی بازیگران دور از صحنه، بیشترین سود را از تحولات جهانی میبرند.
در بحران کنونی خاورمیانه نیز نشانههایی دیده میشود که روسیه میتواند یکی از این برندگان پنهان باشد.
افزایش قیمت نفت، انعطاف در سیاستهای تحریمی و نیاز بازار جهانی به عرضه بیشتر انرژی، مجموعه عواملی هستند که میتوانند موقعیت اقتصادی مسکو را تقویت کنند.
در حالی که جنگ در خاورمیانه همچنان ادامه دارد، معادلات انرژی جهان نیز در حال بازتعریف است؛ معادلاتی که ممکن است در نهایت برندگان و بازندگان تازهای در عرصه سیاست و اقتصاد جهانی رقم بزند.
.
