جمهوریت – شکاف بین «روایت رسانهای» و «واقعیت زندگی روزمره» به فرسایش سرمایه اجتماعی، کاهش اعتماد عمومی و در نهایت تهدید امنیت ملی منجر خواهد شد.
این بخشی از سخنرانی دکتر اکبر نصراللهی کارشناس رسانه و استاد علوم ارتباطات در دانشگاه هاست.
رییس دانشکده علوم اجتماعی ، ارتباطات و رسانه گفت: یکی از تهدیدهای جدی برای سلامت روان جمعی، بزرگنمایی و انتشار اغراقآمیز اخبار از توانمندی کشور به نقل از شخصیتها و مقامات خارجی و حتی دشمنان است. این تاکتیک که با عنوان «تاکتیک نقل قول برای اعتبارسازی برای خود یا اعتبار زدایی برای دشمن و رقیب » شناخته میشود، در صورت استفاده افراطی، ممکن است به ایجاد انتظارات غیرواقعی و امید کاذب، کوری استراتژیک و افتادن در تله امنیتی دشمن منجر میشود.
نصراللهی افزود: این روزها نقلقولهای فراوان از کارشناسان و مسئولان غربی در رسانه ها در مورد توانمندی ایران منتشر می شود؛ نقلقولهای مکرر از اینکه فلان ژنرال یا مقام خارجی گفته است «ایران غیرقابل شکست است» یا « فلان کشور اعتراف کرد که ایران قویترین هست ، در نگاه اول شاید اعتبارسازی و توصیف تاب آوری بالای کشور به نظر برسد که چندان دور از واقعیت نیست ، اما پرداختن بیش از حد و افراطی به این ماجرا در شرایطی که به آمادگی بیشتری نیاز داریم ، باعث میشود که تصور شود کار دشمن تمام است و در مقابل دشمن، به برنامه ریزی و آمادگی بیشتری نیاز نیست ! وقتی مخاطب هر روز میشنود که دشمنان ما را قوی و شکستناپذیر خطاب میکنند، در ذهنش انتظار صددرصدی از عملکرد همه جانبه کشور شکل میگیرد، اما به محض اینکه در زندگی واقعی با مشکل عادی مثل گرانی، نارسایی خدمت یا ضعف قابل حل مواجه میشود، دچار سرخوردگی، بیاعتمادی و احساس فریب خواهند شد .
رئیس دانشکده علوم اجتماعی ، ارتباطات و رسانه در جمع مدیر و اعضای گروه ارتقای سلامت فرهنگستان علوم پزشکی با هشدار نسبت به یکنواختی محتوای جنگی در رسانهها تأکید کرد حتی در شرایط جنگ، برنامهسازی باید متناسب با نیازهای متنوع مخاطبان طراحی شود و همه شبکهها نباید یک مأموریت و یک جنس محتوا داشته باشند.
دکتر اکبر نصراللهی با تأکید بر اینکه سلامت فقط سلامتی جسمی نیست و ابعاد مختلفی از جمله سلامت روانی و اجتماعی را شامل میشود، تصریح کرد: در جنگها، اگرچه تعداد محدودی از افراد دچار آسیب جسمی و مالی میشوند، اما سلامت روانی همه مردم باشدت و ضعف متفاوت تحت تأثیر آنی و آتی قرار میگیرد،
نویسنده کتاب مدیریت پوشش اخبار در رسانه های حرفه ای گفت در شرایط بحران به ویژه در زمان جنگ، مردم حتی اگر در شرایط عادی با رسانهها قهر باشند، اطلاعات سلامت را از رسانهها دریافت میکنند، بنابراین سواد سلامت بدون سواد رسانهای امکانپذیر نیست و نیاز متخصصان سلامت و رسانه ها به سواد رسانه ای سلامت ،بیش از دیگران است .
وی با انتقاداز حضور کارشناسان خودخوانده، سلبریتیها و افراد غیرمتخصص در رسانهها افزود: در شرایطی که امنیت روانی مردم در معرض تهدید است، سپردن تریبون به افراد فاقد صلاحیت علمی،خطای حرفهای و تهدید سلامت عمومی است. اظهارنظرهای غیرعلمی، اضطراب را افزایش، اطلاعات نادرست را ترویج میدهد و اذهان مردم را دچار اختلال میکند.
رییس دانشکده علوم اجتماعی ، ارتباطات و رسانه همچنین با هشدار در مورد غفلت از سواد رسانه ای سلامت و تاثیرات خطاهای رسانه ای بر سلامت مردم در شرایط جنگی گفت یکی دیگر از خطاهای مهم، بالا بردن انتظارات مردم و ایجاد امید کاذب است. اگر روایتها با واقعیت همخوانی نداشته باشد، به ناامیدی و بیاعتمادی منجر میشود و سلامت روان جامعه را تهدید میکند.
نصراللهی با تشکر از زحمات صداوسیما، در عین حال در مورد حجم بالا و یکنواخت محتوای جنگی در همه شبکههای رادیویی و تلویزیونی هشدار داد و گفت : اختصاص همه شبکهها و برنامهها حتی رادیو آوا و شبکه نسیم به جنگ، اگرچه اقدام خیرخواهانه است اما غیرحرفهای و دارای اثرات مخرب برای سلامت روان است.
وی افزود: پمپاژ مستمر اخبار هیجانی و یکدستسازی محتوای رسانهای بدون در نظر گرفتن آستانه تحمل مخاطب، نوعی «بیتعادلی رسانهای» ایجاد میکند که میتواند به فرسایش روانی جامعه منجر شود؛ همه شبکهها نباید یک پیام واحد و یک جنس محتوا داشته باشند و همانند شبکه های افق و معارف باشند. باید بخشی از ظرفیت صداوسیما برای بیماران، افراد آسیبپذیر و زمان استراحت مردم برنامهسازی کند. رسانه حرفهای باید توازن، تنوع و مدیریت هیجان را رعایت کند.
نصراللهی با تأکید بر نیاز متقابل «پزشکان به سواد رسانهای» و «رسانهها به سواد سلامت و روان»، تصریح کرد: این دو حوزه بدون همافزایی نمیتوانند در مدیریت بحران موفق باشند؛ پزشکان باید زبان رسانه را بیاموزند تا پیام خود را مؤثر منتقل کنند و رسانهها نیز باید به دانش سلامت روان مجهز شوند تا از بازتولید اضطراب و خطاهای شناختی در جامعه جلوگیری کنند.
