جمهوریت –تحریریه سیاسی جمهوریت – پویا کوشا :
سعید جلیلی و گوساله سامری؛ وقتی تاریخ، سیاست را میبلعد
اظهارات اخیر سعید جلیلی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و نامزد پیشین انتخابات ریاستجمهوری، درباره مقایسه مذاکره با «گوساله سامری» در قرآن، موجی از واکنشهای انتقادی را در میان فعالان سیاسی و رسانهای بهراه انداخت. جلیلی که سابقه مسئولیت مذاکرات هستهای در دولت احمدینژاد را دارد، بار دیگر به جای ارائه تحلیل فنی و واقعبینانه از سیاست خارجی، مسیر تشبیههای مذهبی و تقابلی را برگزید؛ مسیری که منتقدان آن را نشانه بیاعتنایی به دیپلماسی و نادیده گرفتن تجربههای تلخ گذشته میدانند.
از «نه»های پرهزینه تا «تشبیه»های بحثبرانگیز
کارنامه جلیلی در دوره دبیری شورای عالی امنیت ملی و مسئولیت مذاکرات هستهای، با سیاست «مقاومت فعال» و «عدم انعطاف» شناخته میشود. در آن سالها، مذاکرات عملاً به بنبست کشیده شد و همزمان با تشدید تحریمهای شورای امنیت و تصویب چندین قطعنامه الزامآور، فشار اقتصادی بیسابقهای بر کشور تحمیل گردید. بسیاری از کارشناسان معتقدند بخش مهمی از این تحریمها، محصول مستقیم رویکرد غیرتعاملگرای جلیلی بود؛ رویکردی که به جای کاهش تهدیدات، زمینهساز انزوای بیشتر ایران در عرصه بینالمللی شد.
دفاع محدود، نقد گسترده
در حالی که رسانههایی چون رجا نیوز و چهرههایی نظیر محمدرضا شهبازی، مجری پرحاشیه تلویزیون، از اظهارات جلیلی دفاع کردهاند، طیف گستردهای از تحلیلگران، فعالان سیاسی و روزنامهنگاران، این مواضع را بهشدت نقد کردهاند. سیما پروانهگهر در یادداشتی در روزنامه اعتماد، این تشبیه را مصداق «سادهسازی خطرناک مسائل پیچیده سیاسی» دانسته و تأکید کرده که جایگزین کردن برچسبهای مذهبی با استدلالهای کارشناسی، تنها به تعمیق شکاف سیاسی و اجتماعی میانجامد.
رویداد۲۴ نیز با مرور سابقه جلیلی، یادآور شده که او در طول مذاکرات هستهای، حتی حاضر به گفتوگوهای فنی و زمانبندیشده با طرفهای مقابل نبود و این امر عملاً امکان هرگونه توافق یا کاهش فشارها را از بین برد. خبرآنلاین نیز رویکرد جلیلی را «خودمطلقپنداری» توصیف کرد و آن را عامل بیاعتمادی شرکای بینالمللی به ایران دانست.
فرار از مسئولیت گذشته
یکی از انتقادات اصلی منتقدان این است که جلیلی در اظهارات خود هیچگاه به کارنامه و نتایج عملکردش در مذاکرات هستهای اشاره نکرده و ترجیح داده با حمله به مذاکرهکنندگان بعدی، نقش خود در تشدید بحران را نادیده بگیرد. به گفته تحلیلگران، چنین رویکردی بیش از آنکه از یک نگاه استراتژیک ناشی شود، نشانگر رقابتهای انتخاباتی زودهنگام و تلاش برای حفظ پایگاه حامیان تندرو است.
سیاست خارجی؛ میدان تعقل یا عرصه شعار؟
منتقدان تأکید میکنند که سیاست خارجی و امنیت ملی، بیش از هر عرصهای نیازمند واقعبینی، انعطاف و قدرت اقناع است؛ و تجربه نشان داده که تندترین مواضع، لزوماً به بهترین نتایج منجر نمیشود. در حالی که کشور در شرایط پیچیده منطقهای و فشارهای بینالمللی قرار دارد، تقلیل مذاکره – به عنوان یک ابزار مشروع و کارآمد دیپلماسی – به «گوساله سامری» نه تنها به حل مسائل کمکی نمیکند، بلکه به انسداد کانالهای گفتوگو و افزایش سوءتفاهمها دامن میزند.
بیشتر بخوانید:
- حضور علی لاریجانی و خروج سعید جلیلی از شورای عالی امنیت ملی آغاز عصر تازه است
- انتقاد مشاور قالیباف از سعید جلیلی
