جمهوریت – تحریریه بین الملل- کاوه برومندی:
نیویورک، شهری که از آغاز قرن بیستم قلب تپندهی سرمایهداری، رسانه و لابیهای قدرتمند آمریکایی و صهیونیستی بوده است، حالا شهرداری دارد که نامش در خاورمیانه بیشتر از آمریکا شنیده میشود: محمد ممدانی، جوان مسلمان و مهاجرزادهی اوگانداییتبار که در انتخابات شهرداری پیروز شد و موجی از واکنشهای سیاسی و رسانهای را در دو سوی اقیانوس اطلس برانگیخت.
اما ممدانی کیست؟ چرا پیروزیاش برای دولت اسرائیل یک «کابوس» توصیف شده؟ و چرا در ایران، برخی رسانهها و فعالان سیاسی با ذوقزدگی و عکس یادگاری از او یاد میکنند — درحالیکه واقعیت پیچیدهتر از این است؟
از اوگاندا تا نیویورک؛ چهرهای برخاسته از حاشیه
محمد ممدانی، ۳۲ ساله، فرزند خانوادهای مهاجر از اوگاندا و مادر هندیتبار است. او در دانشگاه کوئینز نیویورک تحصیل کرد و از همان دوران دانشجویی در جنبشهای عدالت اجتماعی، حقوق مهاجران و دفاع از فلسطین فعال شد.
ممدانی پیش از شهردار شدن، در شورای شهر نیویورک نمایندهی منطقه آستوریا در کویینز بود — منطقهای که ترکیبی از طبقات کارگر، مهاجران عرب، لاتین، یونانی و آسیایی دارد.
در سال ۲۰۲۱، او با شعار «نیویورک برای همه» وارد شورای شهر شد و بهسرعت در حلقهی سیاستمداران مترقی حزب دموکرات، از جمله چهرههایی مانند الکساندریا اوکاسیو-کورتز و برنی سندرز، جای گرفت.
چرا انتخاب شد؟
پیروزی ممدانی محصول ترکیب چند روند سیاسی و اجتماعی بود:
- خستگی شهروندان از شهردار فعلی، اریک آدامز – که فسادهای مالی و نزدیکیاش به لابیهای اسرائیلی و شرکتهای بزرگ، اعتبارش را نابود کرده بود.
- چرخش اجتماعی نیویورک بهسوی عدالتخواهی و ضدسرمایهداری، بهویژه پس از بحران کرونا و جنبشهای ضدنژادپرستی.
- قدرت شبکههای جوان و اقلیتها که با تمرکز بر رأی مهاجران، رنگینپوستان و مسلمانان، ائتلاف تازهای ساختند.
- موضع شجاعانه در قبال جنگ غزه؛ ممدانی از معدود سیاستمداران آمریکایی بود که بهصراحت کشتار مردم فلسطین را محکوم کرد و از توقف فوری جنگ گفت.
بهگفتهی تحلیلگران نیویورکتایمز، او نمایندهی نسلی است که «میخواهد آمریکا را از اسارت لابیهای افراطی آزاد کند.»
شوک اسرائیل و نومیدی راستگرایان
واکنش تلآویو و محافل صهیونیستی بیسابقه بود. برخی تحلیلگران اسرائیلی این نتیجه را «نقطهی عطف خطرناک در سیاست شهری آمریکا» دانستند. روزنامه یدیعوت آحارونوت نوشت:
«پیروزی ممدانی نشانهای است از آغاز دورهای که حمایت بیقید و شرط از اسرائیل دیگر بدیهی نیست.»
در شبکههای اجتماعی عبری، برخی از کاربران حامی راست افراطی، انتخابات نیویورک را «آخرالزمانی» توصیف کردند. گروهی از ربیها و لابیگران یهودی حتی هشدار دادند که «پایتخت اقتصادی آمریکا در آستانه چرخش ایدئولوژیک خطرناکی قرار گرفته است.»
مخالفان و موافقان داخلی در آمریکا
مخالفان اصلی ممدانی، جناح راست و نومحافظهکاران حزب جمهوریخواهاند که او را «اسلامگرای چپنما» میخوانند.
اما در جبههی دموکراتها نیز، چهرههایی مانند اندرو کومو و اریک آدامز از منتقدان سرسخت او بودند. کومو او را بارها به «یهودستیزی پنهان» متهم کرد — اتهامی که ممدانی در پاسخ گفت:
«من نه ضدیهودم و نه ضد هیچ دینی. من مخالف صهیونیسم و افراطگراییام؛ چه در تلآویو باشد، چه در واشینگتن.»
در مقابل، شخصیتهایی مانند اوکاسیو-کورتز، ایلهان عمر، رشیده طلیب و گروه «Justice Democrats» از حامیان جدی او بودند.
گفتوگو با جامعه یهودی
یکی از نخستین اقدامات ممدانی پس از پیروزی، دیدار با گروهی از رهبران مذهبی یهودی در نیویورک بود. در این جلسه او تأکید کرد:
«مخالفت با سیاستهای دولت اسرائیل به معنای نفرت از یهودیان نیست. ما برای یهودیان نیویورک همان احترام و امنیتی را میخواهیم که برای همه مردم.»
این موضع هوشمندانه باعث شد بخش قابلتوجهی از یهودیان لیبرال و اصلاحطلب از او حمایت کنند.
واکنش در ایران؛ ذوقزدگی یا درک نادرست؟
اما در ایران، پیروزی ممدانی رنگ دیگری گرفت. از نخستین ساعتهای اعلام نتایج، برخی رسانهها و فعالان سیاسی داخلی با شور و شعف از این انتخاب نوشتند؛ برخی تیتر زدند:
«نیویورک هم شهردار ضدصهیونیست دارد!»
کاربران شبکههای اجتماعی نیز مملو از تبریک و عکس یادگاری مجازی شدند — گویی پیروزی ممدانی، نشانهای از «فتح سیاسی جدید» علیه اسرائیل است.
اما واقعیت آن است که ممدانی نه ضدآمریکایی است، نه نمایندهی گفتمان سیاسی خاورمیانهای. او از دل سیستم لیبرالدموکراسی آمریکا برخاسته و اصلاحگرای شهری است که دغدغهاش عدالت اقتصادی و برابری اجتماعی در چارچوب همان نظام است.
بنابراین، عکس یادگاری برخی در داخل، بیش از آنکه تحلیلمحور باشد، احساسی و نمادین است — بازتاب میل دیرینه به یافتن «نشانههای همدلی جهانی با آرمان فلسطین».
چرا «عکس یادگاری»؟
ذوقزدگی نسبت به پیروزی ممدانی سه علت دارد:
- احساس همدلی دینی و ضدصهیونیستی: ممدانی مسلمان است و موضع ضدکشتار غزه دارد.
- خلأ چهرههای موفق مسلمان در سیاست غربی: پیروزی او نمادی از پیشرفت اقلیتهای مسلمان در نظام آمریکاست.
- تلاش رسانههای داخلی برای ساخت قهرمان فراملی: رسانههای ایران معمولاً چهرههایی چون ممدانی را بهعنوان نشانهی «بیداری جهانی» معرفی میکنند.
اما باید پرسید: آیا ممدانی در عمل، همسو با گفتمان رسمی ایران است؟ پاسخ منفی است.
او نه از تحریمها دفاع میکند، نه مخالف کلیت ساختار آمریکا است. بلکه سیاستمداری اصلاحطلب است که میخواهد همان ساختار را انسانیتر و عادلانهتر کند.
درک درست از «ضدصهیونیسم ممدانی»
در حالیکه رسانههای اسرائیلی او را دشمن میخوانند، و برخی رسانههای ایرانی قهرمان، واقعیت سادهتر است:
ممدانی خواهان پایان چرخه خشونت و اشغالگری است. او معتقد است امنیت یهودیان و فلسطینیان در گرو پایان سیاستهای افراطی و تبعیضآمیز است.
در سخنرانی پیروزیاش گفت:
«من از نیویورکی میآیم که یهودی، مسلمان، مسیحی و بیدین کنار هم زندگی میکنند. ما میخواهیم همان منطق همزیستی را به جهان نشان دهیم.»
این جمله شاید خلاصهترین تعریف از دیدگاه او باشد.
پیامدهای جهانی
پیروزی ممدانی، نشانهای از دگرگونی آرام اما عمیق در سیاست آمریکا است.
جامعهای که دههها حمایت از اسرائیل را امری مقدس میدانست، اکنون در میان نسل جدید سیاستمداران خود، افرادی دارد که «بیقید و شرط بودن» این حمایت را زیر سؤال میبرند.
بهویژه پس از جنگ غزه و گزارشهای گسترده از کشتار غیرنظامیان، محبوبیت دولت نتانیاهو در میان آمریکاییها سقوط کرده است. در نظرسنجی اخیر «پیو»، ۵۸٪ از جوانان آمریکایی گفتهاند از «توقف کمکهای نظامی به اسرائیل» حمایت میکنند.
نتیجهگیری
محمد ممدانی صرفاً یک شهردار نیست؛ نماد یک تغییر نسلی است — نسلی که از تبعیض، جنگ و سیاستهای انحصاری خسته است.
اما در عین حال، او محصول همان نظامی است که بسیاری در خاورمیانه آن را نقد میکنند.
بنابراین، در حالیکه دولت اسرائیل در شوک است، و لابیهای صهیونیستی در واشینگتن نگراناند، و برخی در تهران عکس یادگاری میگیرند،
بهتر است واقعیت را چنین ببینیم:
پیروزی ممدانی نه پیروزی شرق بر غرب است، نه شکست اسرائیل، بلکه نشانهی رشد عقلانیت و عدالتخواهی در بخشی از جامعه آمریکاست.
او شهرداری است که میخواهد نیویورک را برای همهی مردم بسازد — بیآنکه به نام دین، نژاد یا ایدئولوژی دیگری را حذف کند.
