تاریخ : شنبه, ۲۹ اردیبهشت , ۱۴۰۳ Saturday, 18 May , 2024
1
گفت و گو با حسن فتحی به بهانه اکران فیلم «مست عشق»

مسئولان جامعه پیام این فیلم را جدی بگیرند

  • کد خبر : 236418
  • 24 اردیبهشت 1403 - 17:04
مسئولان جامعه پیام این فیلم را جدی بگیرند
بعد از مدت ها وقتی به بهانه گفت وگو درباره فیلم «مست عشق» با حسن فتحی هم کلام شدم، از نقد و نظرهایی که این روزها درباره فیلم وجود دارد، پرسیدم. فارغ از نگاهی که فتحی به حواشی فیلم دارد، نکات دیگری را در ارتباط با چرایی و چگونگی ساخت این فیلم متذکر شد. فتحی آن قدر که کارنامه پرباری در ساخت سریال دارد، تعداد فیلم های سینمایی اش محدود و اندک است. اما همین تعداد محدود، غالبا فیلم های پرحرف و حدیثی بوده اند و به نظر می رسد تجربه اخیر برای حسن فتحی هم متفاوت تر است. درباره چرایی ساخت «مست عشق» با حسن فتحی هم صحبت شدیم که شما را به خواندن آن دعوت می کنیم.
جمهوریت«مست عشق» مسیر طولانی تولید و اکران را طی کرد و با حواشی بسیاری که پشت سر گذاشت و مضمون قابل بحثش، یکی از فیلم های کنجکاوی برانگیز سال های اخیر است. فیلم در روزهای ابتدایی اکران خیلی زود به فهرست پرفروش های سینما اضافه شد و باید خوشحال بود که در میان انبوه کمدی ها، از فیلمی با چنین رویکردی استقبال شده است. تحلیل شما نسبت به شرایط اکران چیست؟

به این فیلم می توان از چند منظر نگاه کرد. از منظر هنری می توان این طور تحلیل کرد که به هرحال گروهی کنار هم قرار گرفتند و کار کردند، به امید اینکه اثر درخور و خوبی درباره شمس و مولانا تولید شود. همین جا باید بگویم تلاش ما حکم قطره ای در دریای بیکران اندیشه شمس و مولانا است و قلبا آرزومندم در سال های آینده از سوی فیلم سازان خوب و تیم های حرفه ای شاهد خلق آثار دیگری درباره مولانا، شمس و بسیاری از مشاهیر و اندیشمندان بزرگ تاریخ ایران باشیم. تلاش و تقلایی در حد بضاعت مان انجام دادیم و سعی کردیم دریچه ای برای مخاطب نسبت به جهان شمس و مولانا باز کنیم، به این امید که این فیلم مشوقی شود تا مخاطبان آن، آثار مربوط به شمس و مولانا و کتاب هایی را که درباره این دو چهره برجسته تاریخ عرفان و ادب فارسی نوشته شده، مطالعه کنند. فکر می کنم ما در یک جهان بسیار خطرناک، بیمار و خشن زندگی می کنیم. وقتی در آثار شمس و مولانا تامل می کنید، می بینید که چه نگاه تلطیف شده و آمیخته با صلح و صفایی نسبت به زندگی دارند. پیام شمس و مولانا در این زمانه ای که لملمه می زند از فساد، تباهی و جنایت، به نظرم شاید سوسوی کوری است برای ما شهروندان این روزگار که اندکی در رفتار و افعال خودمان تامل و تعمق کنیم. شاید این تامل باعث شود به یک تجدیدنظر اساسی برسیم، راجع به آنچه هستیم و آنچه می توانیم باشیم. اما از منظر روان شناسی و جامعه شناسی استقبالی که از این فیلم شده قابل ملاحظه است. چند روز پیش درگفت وگویی تلفنی به یکی از دوستان می گفتم که مشتاقم بعضی از جامعه شناسان زبده مملکت ما از منظر جامعه شناسی بررسی کنند که چرا «فسیل» پرفروش شد و در ادامه چرا «مست عشق» می فروشد؟ دو فیلم در دو ژانر کاملا متفاوت و به این سوال پاسخ بدهیم که آیا وقتی مردم از «فسیل» استقبال می کنند و در ادامه «مست عشق» را هم می بینند، بیانگر این نیست که مردم به هر دو فضا احتیاج دارند؟ این را از آن جهت می گویم که در سال های گذشته، اندیشه های تک بعدی وجود داشته که سعی کردند یک تعریف محدود از مردم و جامعه ارائه بدهند. من مطمئن هستم بخشی از مردمی که فیلم های کمدی را دیدند، پسندیدند و استقبال کردند، «مست عشق» را هم دیدند و پسندیدند. بنابراین فکر می کنم سینمای ما به هر دو ژانر نیازمند است؛ هم فیلم های کمدی خوب، هم فیلم های تاریخی -اجتماعی که در آن اندیشه و تفکر مطرح باشد و تماشاگر را به تفکر راجع به برخی مسائل دعوت کند. به هرکدام از ژانر های سینمایی یک سویه نگاه کرده و فکر کنیم فقط این ژانر در سینما جواب می دهد، به نظرم اشتباه کرده ایم و این اشتباه گاه برمی گردد به تعریف غلطی که ما از جامعه و از مردم داریم و فراموش می کنیم این مردم هم نیازمند لحظاتی هستند که بخندند، سبکسری کنند و لذت ببرند و هم نیاز دارند لحظاتی در یک فیلم اندیشه و تامل کنند. در نتیجه هر نگاهی که سینما را فقط به یک سمت سوق بدهد، خواه این نگاه از جانب مسئولان هنری و فرهنگی جامعه باشد یا از طرف جریانات هنری و طیفی از منتقدان، به نظرم غلط است و سینما را باید در طیف های متفاوت حمایت و همراهی کرد. سینمای کمدی جای خود، سینمای متفکر و هنری، معناگرا و تاریخی جای خود. تمام این مدل های سینمایی می تواند مخاطبان زیادی در جامعه داشته باشد. از این منظر استقبالی که از «مست عشق» شده، اتفاق غافلگیر کننده ای نیست. این فقط استقبال از فیلم «مست عشق» نیست، نیاز جامعه را در سطوح سنی متفاوت به جهت برقرار کردن یک ارتباط معنا دار با میراث فرهنگی خودش نشان می دهد. نسل جوان هم با این فیلم ارتباط برقرار می کند. در کنار خیلی از پارامترها که قطعا به این استقبال کمک کرده، مسلما نیاز نسل جوان برای پیوندخوردن با گذشته فرهنگی ایران زمین یکی از فاکتورهای مهم است. نکته حائز اهمیت این است که صرف نظر از اینکه فیلمی اکران می شود و فروش خوبی در گیشه تجربه می کند، در این میان نقدهایی صورت می گیرد که برخی مثبت و برخی منفی است که به نظرم کاملا در سینما طبیعی است. این فیلم یک پیام برای مسئولان فرهنگی جامعه ما دارد که دهه هاست فیلم سازان را تشویق می کنند به سراغ نوابغ تاریخ بروند و در عمل هیچ حمایت و تلاشی از فیلم سازان انجام نمی شود. به گذشته سینمای ما در این ۴۰ سال نگاه کنید؛ چند فیلم درباره چهره های بزرگ و افتخارآفرین فرهنگ ایران ساخته شده؟ این همه درباره فردوسی و شاهنامه و نقش حیاتی که شاهنامه در حفظ هویت و فرهنگ ایرانی و زبان فارسی داشته حرف می زنیم اما چند فیلم راجع به شاهنامه و قصه های شاهنامه ساخته شده؟ درباره حافظ، سعدی، نظامی و بسیاری از نوابغ و مفاخر فرهنگی مدام گفت وگو می کنیم، چند فیلم درباره آنها ساخته شده؟ اصلا چرا ساخته نشده؟ آیا فیلم سازان ما نخواستند؟ من فکر می کنم اغلب فیلم سازان ما نگاه عمیق و مثبتی راجع به گذشته فرهنگی جامعه ایران دارند. چه موانعی بوده که نساختند؟ اینها نکاتی است که فکر می کنم مهم است به آن پرداخته شود و در نتیجه باعث می شود در آینده بتوانیم فیلم هایی ارزشمندتر از «مست عشق» داشته باشیم.

زمانی که پروژه «مست عشق» شروع شد و به مرور که پیش رفت، اختلاف نظرهایی بین دو طرف ایرانی و ترک رسانه ای می شد. آن قدر که گاهی خود شما ورود می کردید و پاسخ می دادید. به هرحال ساخت فیلمی درباره مولانا و فیلم ساختن درباره این شخصیت در ترکیه با توجه به اینکه در مورد این شخصیت فرهنگی مدعی است، چندان ساده نیست. اخباری که از سمت پروژه رسانه ای می شد هم این ذهنیت را ایجاد کرد که شاید «مست عشق» هیچ وقت رنگ پرده را نبیند. اصلا پیشنهاد ساخت این فیلم با شما چطور مطرح شد؟

ماجرا این طور شروع شد که پنج، شش سال پیش فرهاد توحیدی با من درباره سریالی محصول مشترک ایران و ترکیه به اسم «فیروزه» صحبت کرد. در جلساتی که داشتیم، با مهران برومند و بعد آقای علیزاده (سرمایه گذار و تهیه کننده) فیلم آشنا شدم. در سفری که به استانبول داشتیم، پیشنهاد دادم به جای اینکه سریالی به اسم «فیروزه» بسازیم، چرا سراغ مولانا نرویم؟ از آنجا که مردم ترکیه هم احترام بسیار عمیقی برای شخص مولانا قائل هستند و ما ایرانیان که به هر حال او را هم وطن خودمان می دانیم، در نتیجه این پیشنهاد تولید مشترک مورد بحث و بررسی قرار گرفت و خوشبختانه همه موافقت کردند. سفرهای مکرر و متعددی به قونیه داشتیم و جلسات زیادی با مولوی شناسان ایرانی و غیرایرانی گذاشتیم؛ از جمله مولوی شناس بزرگ ایران استاد موحد. کتاب های زیادی در این زمینه خواندیم و به هر حال طرح قصه ای نوشته شد. از همان ابتدا هم که با آقای توحیدی جلسه داشتیم و صحبت می کردیم، دنبال پاسخ دادن به این سوال بودیم که چه طرح قصه ای را جلو ببریم و چگونه قصه را طراحی کنیم که نسل جوان از کار استقبال کنند. به این فکر نمی کردیم مولوی شناسانی که در این زمینه مطالعه دارند، از کار استقبال می کنند یا خیر. ما به مردم فکر می کردیم، به کف جامعه، به نسل جوان فکر می کردیم که چگونه می توان در طراحی فیلم نامه مسیری را رفت که نسل جوان جامعه اثر را دوست داشته باشند. ارتباط شمس و مولانا و اختلافاتی که بین نزدیکان مولانا در ارتباط با شخصیت شمس رخ می دهد، به ما کمک کرد که سراغ یک ژانر معمایی که مورد علاقه سینما دوستان است، برویم. طرح را با دکتر موحد مطرح کردیم و پسندید. نگارش فیلم نامه دو، سه سالی زمان برد و در نهایت امکانی در ترکیه فراهم شد که به طور مشترک این کار ساخته شود. فکر می کنم تا حدود زیادی به هدفی که دنبالش بودیم، رسیدیم؛ امروز به آن رنج ها و اتفاقاتی که پشت سر گذاشتیم، فکر نمی کنم. حس می کنم شاید لازم بود آن مسیر را طی کنیم که این اتفاق رخ دهد. اتفاقاتی در هستی می افتد که خیلی با عقل استدلالی قابل توضیح نیست. شاید باید همین مسیر را می آمدیم و اگر این درست باشد، باید از تمام کسانی که در این مجموعه بودند، گروه ایرانی و گروهی که در ترکیه به ما پیوستند، نهایت تشکر را داشته باشم. امروز سعی می کنم دیگر به هیچ کدام از آن مسائل و مشکلات و اختلاف ها که گاهی آزاردهنده بود، فکر نکنم. به این فکر می کنم که این مجموعه به هر حال دست به دست هم دادند و با وجود تمام اختلاف سلیقه ها و مشکلات پیش آمده، نهایتا این همکاری منجر به این شد که این اتفاق در سینمای ما رقم بخورد. امروز فیلمی درباره مولانا داریم. ادعا نداریم که همه حرف ها را گفتیم. اصلا چنین چیزی نیست. همچنان در دریای بی کران اندیشه های شمس و مولانا کار ما تولید یک فیلم سینمایی با زمانی محدود است. فقط سعی کردیم دریچه ای به این اندیشه ها باز کنیم.

از زمانی که «مست عشق» اکران شده، منتقدان واکنش های متفاوتی درباره آن داشته اند. برخی معتقدند با وجود کلام خوبی که در فیلم جاری است، شکل تدوین فیلم به گونه ای است که قصه برای مخاطب پایان مشخصی پیدا نمی کند و مخاطب را در طول تماشای فیلم دچار سرگردانی می کند. این نقد را می پذیرید؟

فکر می کنم یکی از نقاط قوت این کار تدوینش است. دوست داشتیم نکات بیشتری از شمس و مولانا در فیلم بگوییم. از همان ابتدا هم بحث این بود که قرار است یک اثر سینمایی تولید شود و صحبتی از سریال نبود. با این حال سکانس ها و پلان های زیادی داشتیم. وقتی به تدوین رسیدیم، متوجه شدیم فیلم از زمان استاندارد یک اثر سینمایی فراتر می رود و اینجا بود که انصافا تدوین به داد فیلم رسید. کاری که میثم مولایی کرد، این بود که با انگیزه بالا، ساعت ها و روزهای متوالی نشست و پلان به پلان برداشت ها را دید. گفت وگوهایی زیادی با هم داشتیم و نهایتا به این تدوین رسیدیم. در بخش هایی از فیلم کات ها یا برش هایی خورده که به یک سری مواردی که ارشاد تاکید و اصرار داشت که باید از فیلم زده شود هم برمی گردد. به نظرم اگر بخواهیم به طور کامل سیر تا پیاز ماجرای شمس و مولانا را با رعایت تمام ظرایف و جزئیات شرح دهیم، قطعا به یک سریال حداقل ۴۰، ۵۰ قسمتی می رسیم. ما دنبال این نبودیم. از همان ابتدا فکر کردیم «مست عشق» مشوقی باشد برای اینکه مخاطب درباره این شخصیت ها مطالعه کند. یکی از دوستان ناشر چند روز پیش به من می گفت: «در این دو، سه هفته خیلی ها سراغ کتاب های شمس و مولانا را می گیرند». ما دنبال همین بودیم و خوشحالم که به هدف مان رسیدیم.

البته الان که صحبت از موارد فنی فیلم شد، جای مرتضی پورصمدی در این روزهایی که فیلم اکران شده، خالی است و فیلم برداری فیلم یکی از نقاط قوت آن است.

در این روزها که خبرهای خوبی درباره کار می شنوم، چیزی که من را غمگین می کند، این است که اجل این مهلت را به این فیلم بردار برجسته و صاحب سبک سینمای ایران نداد که نتیجه زحماتش را ببیند. اصلا انتخاب او به این دلیل بود که از «مدار صفردرجه» با این بزرگوار کار کرده بودم و از همان روزها متوجه علایق عرفانی او بودم و فکر کردم این مدیر فیلم برداری که با فرهنگ عرفان آشنا ست و مطالعاتی در این زمینه دارد، برای مدیریت فیلم برداری این اثر گزینه مناسب تری است. اشتباه هم نکرده بودم. با وجود اینکه یکی، دو بار سر فیلم برداری دچار بیماری شد، اما عاشقانه ایستاد و با وجود همه مشکلات، پا پس نکشید و با عشق و علاقه کار تصویر این فیلم را مدیریت و طراحی کرد و این حسرت ابدی بر دل ما ماند که ای کاش بود و نتیجه موفق زحمات خودش را می دید.

آقای فتحی! در «مست عشق» بازیگران ایرانی و ترک را کنار هم می بینیم. بازیگران ترک در سال های اخیر چهره های آشنایی برای مخاطب ایرانی به شما می روند و بهترین های آنها برای حضور در فیلم انتخاب شده اند. این روزها وقتی از اقبال فیلم بین مخاطبان صحبت می شود، یکی از موارد قابل بحث حضور بازیگران ترک در فیلم شما است. کار با این بازیگران چطور بود؟

خیلی خوب. در کنار بازیگران فهیم و صاحب سبک خودمان، انصافا بازیگران ترک هم خیلی با ما همراهی کردند. به هر حال مثل هر کاری که در ایران فیلم برداری می شود یا خارج از مرزها، بازیگران وقتی سر کار حاضر می شوند، بسته به ادراکی که به فضای کار و کارگردان اثر پیدا می کنند، ارتباط آنها شکل می گیرد. ادراکی که بازیگران ترک به کار ما پیدا کردند باعث شد بلافاصله بعد از چند جلسه، احترام، رفاقت و صمیمیت خوبی ایجاد شود. در نتیجه ما خیلی پیوند و ارتباط خوبی داشتیم. مجموعه بازیگران ایرانی و ترک وقتی در صحنه حضور داشتند، دیگر ایرانی و ترک نمی دیدی؛ یک مجموعه هنرمند می دیدی که خیلی روابط خوب و دوستانه ای داشتند و علاقه مند بودند کار خودشان را به نحو احسن انجام بدهند. از این منظر، برای من تجربه شیرینی بود.

انتخاب مولانا و شمس چطور اتفاق افتاد؟

گفت وگوهای زیادی برای انتخاب بازیگران این دو نقش انجام شد. نتیجه این گفت وگوها انتخاب پارسا پیروزفر و شهاب حسینی بود. من هم طرفدار انتخاب بازیگران ایرانی برای این دو نقش بودم. زادگاه مولانا خراسان بزرگ بوده که قرن ششم و هفتم هجری بخشی از ایران بزرگ بوده است. بدون اینکه تعصبی در این زمینه داشته باشم، خیلی طبیعی بود که یک بازیگر ایرانی نقش مولانا را بازی کند و خوشبختانه طرفین هم پذیرفتند، متقاعد شدند و هیچ مقاومتی در برابر این انتخاب ندیدم.

با پایان بندی فیلم، به نظر می رسد ممکن است نسخه ای که برای اکران در ایران و ترکیه در نظر گرفته شده است، متفاوت باشد. آیا دو نسخه متفاوت برای اکران در هر دو کشور در نظر گرفتید؟

خیر. به هر حال چه ایرانی و چه ترک، همه عاشق مولانا هستند. فکر می کردیم باید اثری بسازیم که تماشاگران هر دو کشور با آن ارتباط برقرار کنند. به هر حال دستگاه ممیزی ممکن است در این دو کشور تفاوت هایی با هم داشته باشند که تحت الشعاع آن تفاوت ها، تغییراتی در نسخه ایرانی و ترک اتفاق می افتد. اما قطعا خواست ما این نیست و نبوده است. تلاش مان این بوده و هست که این نسخه هم در معرض تماشای تماشاگر ایرانی قرار بگیرد و هم در معرض تماشای تماشاگران ترک. نکته ای که همه روی آن اتفاق نظر داشتیم، این بود که به هر حال وقتی درباره مولانا صحبت می کنیم، درباره یک شخصیت جهانی حرف می زنیم و واقعا این اغراق نیست که در حوزه های اندیشه در کشورهای مختلف مولانا جایگاه بسیار برجسته ای دارد و حکایت ملاقات شمس و مولانا، این دو چهره برجسته ایرانی در مباحث فکری-فلسفی و عرفانی بسیاری از شخصیت ها و گروه های فکری و اندیشمندان در نقاط مختلف دنیا به صورت جدی مطرح است. بنابراین وقتی از مولانا حرف می زنیم، از شخصیتی می گوییم که به همان اندازه که ایرانی است، همان اندازه هم جهانی است. چون از دردهایی سخن می گوید و از راه حل هایی برای خواستن آن دردها حرف می زند که دردهای مشترک انسانی است. غربی و شرقی نمی شناسد و از این نظر پیام شمس و مولانا یک پیام جهانی است. ابتدا اشاره کردم در جهانی که این روزها بسیار چهره ترسناکی پیدا کرده و آمیخته شده با تنش، درگیری، قتل، کشتار، طمع، خشونت، جنایت و تحقیر، پیام لطیف شمس و مولانا که حکایت از این دارد که چگونه انسان از طریق صلح با خودش می تواند به صلح با جهان برسد، بسیار حیاتی است و می تواند کارساز باشد. من مطمئن هستم یکی از دلایلی که مردم از این فیلم استقبال کردند، به پیامی که در قصه این فیلم هست برمی گردد. مردم دیگر از دعوا، درگیری، تحقیر و خشونت خسته شده اند. از اینکه مدام در مواجهه با دیگری و دیگران احساس ناامنی کنند، خسته شده اند. استقبال مردم از فیلم شمس و مولانا نشان دهنده این است که مردم دیگر فضای خشونت و تحقیر را برنمی تابند و از فضای حسد و تنگ نظری و افترا خسته شده اند. دنبال دریچه ای هستند که از همه این تحقیرها و خشونت ها برای لحظه ای هم که شده نجات پیدا کنند و بزرگان جامعه از این منظر استقبال مردم را از این فیلم باید بررسی کنند.

همه ما آدم ها، بی آنکه خواسته باشیم متولد می شویم و طنز قضیه در این است که چه بخواهیم و چه نخواهیم متولدشدن با نوعی مسئولیت اخلاقی همراه است. مسئولیت اینکه اوضاع جهانی را که لملمه می زند از حرص، طمع، قتل، کشتار و ویرانی، با افعال خودمان سیاه تر از آنچه هست، نکنیم. پیام شیرین و شکرین شمس و مولانا در این زمانه تلخکامی، خشونت و نفرت پراکنی، می تواند بارقه امیدی باشد برای ما ساکنان به عادت و روزمرگی گرفتارشده این روزگار تا شاید با پرهیز از خودشیفتگی و افکار خشک و تنگ نظرانه، در آفاق درونی و بیرونی خودمان تامل و نواندیشی و تجدیدنظری جدی داشته باشیم. «مست عشق» در مقام یک اثر سینمایی، بی هیچ تفاخر و مداهنه ای، حکم قطره ای است از دریای بی کران اندیشه های عرفانی شمس و مولانا.

استقبال مردم از فیلم «مست عشق» پیامی برای همه جامعه به ویژه برای مسئولان ما دارد. باید باور کنیم مردم دنبال فضاهایی مبتنی بر صلح و دوستی و رفاقت هستند. احترام به زنان و دختران، احترام به جوانان، رعایت کرامت انسانی و… و این را از هنرمندان، منتقدان، اندیشمندان، سیاست مداران و مسئولان مملکت طلب می کنند. بنابراین اشکالی ندارد که برخی فیلم «مست عشق» را جدی نگیرند و به آن حمله کنند و نقد کنند، اتفاق عجیبی نیست. به هر حال حق فیلم ساز است که فیلم بسازد و حق منتقد هم این است که نظرش را بدهد. حرف من با مسئولان جامعه این است که اگر فیلم «مست عشق» را جدی نمی گیرید، استقبال مردم و آحاد مختلف جامعه را از این فیلم جدی بگیرید؛ چراکه واجد یک پیام صریح و روشن برای همه ما ست.

 

بیشتر بخوانید:

لینک کوتاه : https://jomhouriat.ir/?p=236418

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰