جمهوریت–تحریریه اجتماعی – زهرا مرندی:
تصمیمی که جنجالی شد؛ از درخواست وزارت بهداشت تا مخالفت آموزشوپرورش
با تشدید آلودگی هوا و افزایش هشدارهای متخصصان درباره تأثیر ذرات معلق بر ریه کودکان، وزارت بهداشت رسماً خواستار تعطیلی مدارس شد. این وزارتخانه بارها اعلام کرده است که کودکان جزو آسیبپذیرترین گروهها هستند و حتی چند ساعت حضور در هوای آلوده میتواند اثرات بلندمدت بر سلامت آنها بگذارد.
اما در سوی دیگر، آموزشوپرورش معتقد است که تعطیلیهای پیاپی، فرایند یادگیری را مختل میکند و آسیب آموزشی در سنین پایین، بهویژه دوره ابتدایی، قابل جبران نیست.
این اختلاف نظر در نهایت در کارگروه اضطرار آلودگی هوا به نقطه تصمیمگیری رسید؛ جایی که به گفته دبیر کارگروه، وزارت بهداشت موافق تعطیلی بود اما آموزشوپرورش مخالفت کرد و رأی نهایی به تعطیل نشدن مدارس انجامید.
سخنگوی آموزشوپرورش: «نباید بگوییم چه کسی موافق بود، چه کسی مخالف»
علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش، در توضیح این موضوع میگوید:
«تصمیم نهایی در کمیته به صورت جمعی اتخاذ میشود. مناسب نیست که بیرون از جلسه بگوییم چه کسی موافق بوده و چه کسی مخالف. وقتی تصمیم جمعی است، همه اعضا باید از آن حمایت کنند.»
با این حال، این سخنان در عمل به اختلاف دیدگاه میان دستگاهها اشاره دارد؛ اختلافی که هر سال در فصل سرد تکرار میشود و بهویژه والدین را سردرگم میکند.
«آیا مدرسه عامل آلودگی است؟»
آموزشوپرورش: سهم دانشآموزان در ترافیک باید علمی بررسی شود**
یکی از محورهای مهم اظهارات سخنگوی آموزشوپرورش، بحث سهم سفرهای مرتبط با مدرسه در ترافیک و آلودگی است. فرهادی میگوید:
«وقتی مدرسه را تعطیل کنیم ولی بازار باز باشد و والدین فردا سر کار بروند، نمیتوان گفت مشکل حل شده. عامل اصلی آلودگی فقط حضور دانشآموزان نیست.»
این گزاره سالهاست محل اختلاف کارشناسان است. برخی معتقدند سفرهای کوتاهمدت والدین برای رساندن کودکان به مدرسه، یکی از کانونهای افزایش تردد صبحگاهی است. برخی دیگر میگویند سهم این سفرها کمتر از آن است که بتواند وضعیت آلودگی را دگرگون کند.
فرهادی اما تأکید میکند که:
«این مسائل باید پژوهشی و دقیق بررسی شود.»
با این حال، پرسش اصلی پابرجاست: آیا نبودِ ارزیابی دقیق علمی خود یکی از مشکلات سیاستگذاری در این حوزه نیست؟
«آموزش در فضای مجازی هنوز جایگزین آموزش حضوری نشده»
در بخش دیگری از سخنان سخنگو، به موضوع آموزش مجازی اشاره شد. او میگوید:
«آموزش مجازی تقویت شده و دولت هم در بستر سامانه شاد سرمایهگذاری کرده، اما فاصله آموزش مجازی با آموزش حضوری هنوز بسیار زیاد است و قابل پر کردن نیست.»
این نگاه نشان میدهد که از منظر آموزشوپرورش، تعطیلی هر روز مدرسه مساوی با عقبافتادگی است و ابزارهای موجود هنوز آنقدر قوی نشدهاند که بتوانند وقفههای آموزشی را بدون آسیب جدی جبران کنند.
این نگرانی مخصوصاً درباره دوره ابتدایی و کلاسهای اول تا سوم جدیتر است؛ دورهای که اساس یادگیری، حضور، تمرین مستمر و تعامل چهرهبهچهره است.
«فاصله آموزش و سلامت»
کدام هزینه بیشتر است؟**
وقتی از سخنگوی آموزشوپرورش پرسیده میشود که آیا هزینه افت یادگیری بیشتر است یا هزینه خطرات سلامت، او پاسخی میدهد که باز هم بحث پژوهش را پیش میکشد:
«باید بررسی کنیم. واقعاً نمیدانم.»
این جمله شاید صادقانهترین بخش گفتوگو باشد؛ زیرا حقیقت این است که کشور هیچ پژوهش جامع، ملی و سالانه درباره پیامد مستقیم آلودگی هوا بر سلامت دانشآموزان و مقایسه آن با آسیبهای یادگیری ندارد.
به همین دلیل تصمیمگیریها اغلب بر پایه قضاوت مدیریتی، فشار افکار عمومی، یا ترجیح یک حوزه نسبت به دیگری انجام میشود.
در نتیجه، هر سال دستکم چند هفته مدارس در حالت بلاتکلیف قرار میگیرند؛ بدون اینکه دادههای کافی برای تشخیص بهترین تصمیم وجود داشته باشد.
«تجربه کشورهای دیگر چه میگوید؟»
در بسیاری از کشورها، نظام واکنش به آلودگی هوا مبتنی بر «پروتکل» است نه جدل میان دستگاهها.
برای مثال:
• در چین سطح هشدار نارنجی بهطور خودکار تعطیلی مهدکودکها و محدودیت تردد دانشآموزان را فعال میکند.
• در هند نیز در دهلی، وقتی شاخص به محدوده خطرناک میرسد، تعطیلی مدارس تصمیمی بحثبرانگیز نیست؛ بلکه الزام قانونی است.
• در کره جنوبی علاوه بر تعطیلی، کلاسهای جایگزین آنلاین از قبل برنامهریزی شده و بهصورت خودکار آغاز میشود.
تفاوت مهم این کشورها با ایران، وجود داده و پروتکل ثابت است. در ایران اما هر سال تکرار یک چرخه است: آلودگی بالا میرود، وزارت بهداشت هشدار میدهد، آموزشوپرورش نگران عقبافتادگی آموزشی میشود، کارگروه اضطرار جلسه میگذارد، تصمیمی گرفته میشود و دوباره همه چیز از اول شروع میشود.
«تصمیم درباره کودکان نباید پشت درهای بسته بماند»
یکی از انتقادهای اجتماعی این روزها، نبود شفافیت در اعلام نحوه رأیدهی دستگاهها در جلسات اضطرار است.
حرف سخنگو که «نباید بگوییم چه کسی موافق یا مخالف بوده» از نظر مدیریتی قابل دفاع است، اما از نگاه افکار عمومی، موضوع به سلامت میلیونها دانشآموز مربوط است و شفافیت میتواند اعتماد عمومی را افزایش دهد.
این مسئله بهخصوص زمانی مهمتر میشود که گزارش دبیر کارگروه اضطرار نشان میدهد وزارت بهداشت خواستار تعطیلی بوده و آموزشوپرورش مخالفت کرده است؛ یعنی برخلاف گفته سخنگو، نقش دستگاهها در تصمیم نهایی اثر مستقیم داشته است.
معضل تکرارشونده؛ هوایی که هر سال برای دانشآموزان «خطرناکتر» میشود
آلودگی هوا هر سال بدتر میشود و متوسط روزهای ناسالم برای گروههای حساس رو به افزایش است.
دانشآموزان، کودکانی هستند که سرعت تنفس بالاتر و حساسیت بیشتری نسبت به ذرات معلق دارند. در چنین شرایطی، عدم تعطیلی مدارس پرسشهای جدی ایجاد میکند:
• آیا ارزش دارد کودکان را در روزهای آلوده به مدرسه فرستاد؟
• آیا اصرار بر آموزش حضوری در روزهایی که نفسکشیدن سخت است، منطقی است؟
• یا آیا باید بخشی از فشار توسعهنیافته بودن آموزش مجازی را بر دوش کودکان گذاشت؟
پاسخ روشن نیست؛ چون همانطور که سخنگو گفت، «پژوهش کافی نداریم».
«کلاف سردرگمی والدین»
در میان این جدالها، گروهی که بیشترین آسیب را میبینند «والدین» هستند.
وقتی تعطیلی دیر اعلام میشود یا اصلاً اعلام نمیشود، خانوادهها نمیدانند تکلیف چیست. بسیاری از والدین شاغل امکان مرخصی ندارند و همین موضوع باعث میشود حتی اگر مدرسه تعطیل باشد، کودکشان ناچار در هوای آلوده همراه آنها تردد کند.
از سوی دیگر، اگر مدرسه تعطیل نباشد و والدین نگران سلامت فرزندشان باشند، غیبت دانشآموز به چالشی جدید تبدیل میشود.
در عمل، نبود یک استاندارد روشن باعث فشار مضاعف بر خانوادهها شده است.
آموزشوپرورش چه میخواهد؟ سلامتی یا آموزش؟
واقعیت این است که آموزشوپرورش نه مخالف سلامت دانشآموزان است و نه بیتوجه به آلودگی.
اما این وزارتخانه دو نگرانی عمده دارد:
1. افت شدید یادگیری که از دوران کرونا تاکنون هنوز جبران نشده
2. عدم کارآمدی کامل آموزش مجازی
آموزشوپرورش معتقد است که هر تعطیلی، حتی اگر ضروری باشد، هزینه یادگیری دارد؛ هزینهای که گاهی تا ماهها قابل جبران نیست.
اما وزارت بهداشت نیز با استناد به اصول علمی تأکید میکند که سلامت مقدم بر آموزش است و نباید کودکان را در معرض ریسکهای تنفسی قرار داد.
این تضاد، دقیقاً همان نقطهای است که نبود پژوهش و نبود سازوکار مشخص، آن را به تنش تبدیل کرده است.
«چرا تصمیم نهایی به نفع تعطیلی نبود؟»
روایت دبیر کارگروه اضطرار**
دبیر کارگروه اضطرار آلودگی هوا در روز حادثه گفت:
«وزارت بهداشت درخواست تعطیلی داده بود اما آموزشوپرورش مخالفت کرد و گفت کیفیت آموزش پایین میآید.»
این جمله، کلید ماجراست.
در جلسات اضطرار معمولاً رأی دستگاهها وزن یکسان دارد، اما مخالفت یک دستگاه مهم – بهویژه متولی آموزش – میتواند فضا را به سمت ادامه فعالیت مدارس ببرد.
به همین دلیل، روزی که بسیاری از والدین انتظار تعطیلی داشتند، مدارس باز ماند.
جمعبندی: تصمیم پیچیده، اما نیازمند شفافیت و دادهمحوری
تعطیلی یا عدم تعطیلی مدارس در روزهای آلوده، تصمیم سادهای نیست.
سلامت مهم است، آموزش مهم است، نظم شهر مهم است و اقتصاد خانوادهها نیز مهم است.
اما آنچه این تصمیم را مبهم و پرحاشیه میکند، نبود نظام علمی، شفاف و قابل پیشبینی است.
تا زمانی که:
• دادههای پژوهشی ملی درباره کاستیهای آموزشی،
• دادههای پزشکی درباره اثرات آلودگی،
• و یک پروتکل روشن برای تعطیلی یا عدم تعطیلی
وجود نداشته باشد، هر سال همین سناریو تکرار خواهد شد.
در نهایت، پرسش اصلی همچنان برای والدین بیپاسخ مانده است:
«در روزهایی که پزشکان میگویند هوا ناسالم است، چرا باید کودکان را به مدرسه فرستاد؟»
و از طرف دیگر:
«اگر هر بار هوا آلوده شد مدارس تعطیل شوند، با شکاف آموزشی چه کنیم؟»
بین این دو پرسش، تصمیمگیری نیازمند داده، شفافیت و صداقت با مردم است؛ چیزی که نبودش، هر زمستان، بحران آلودگی را به بحران اعتماد تبدیل میکند
بیشتر بخوانید:
- ۲۰ درصد آلودگی هوای تهران ناشی از زبالهسوزی است
- منشاء آلودگی هوا ناترازی در حوزه انرژی است
- چرا تعطیلی آلودگی هوا یکجا اعلام نمیشود؟
- در تهران مازوتسوزی داریم؟
- رکورد ۲۲ ساله آلودگی هوا؛ قرمزترین سال تهران چگونه ثبت شد؟
- مدارس بدلیل آلودگی هوا «تعطیل» نمیشوند
- محیط زیست: در ۵ شهر مازوت میسوزانند/ آلودگی هوای تهران ربطی به مازوت سوزی ندارد
- مازوت سوزی از دلایل آلودگی هوا در تهران است
- تداوم آلودگی هوای تهران طی چهار روز آینده
- افزایش آلودگی هوای تهران طی پنج روز آینده
- قالیباف منشا آلودگی هوای تهران را پیدا کرد
- دلیل آلودگی هوای این روزها در تهران
- جزییات آلودگی هوای تهران با گاز «ازن»
- جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوای تهران تشکیل شد
- هشدار محیطزیستی: آرسنیک و سیانور در هوای تهران!
- پشتپرده آلودگی هوای تهران: آیا جنگ با اسرائیل عامل اصلی است؟
